Aile dizimi uygulamaları bireysel veya grup halinde gerçekleştirilebilir. Bununla birlikte aile diziminin bilimsel kanıt düzeyi sınırlıdır ve yöntem, etkinliği kanıtlanmış psikiyatrik tedavilerin veya kanıta dayalı psikoterapi yöntemlerinin alternatifi olarak değerlendirilmemelidir.
Aile dizimi nedir?
Aile dizimi; kişinin ailesiyle kurduğu ilişkileri, bu ilişkilere yüklediği anlamları ve tekrarladığını düşündüğü kişilerarası örüntüleri görünür hale getirmeye çalışan kısa süreli bir sistemik yaklaşımdır. Günümüzde kullanılan biçiminin gelişiminde Bert Hellinger'in çalışmaları etkili olmuştur.
Yaklaşımda kişinin yalnızca bireysel deneyimleri değil, aile sistemi içerisindeki ilişkileri de ele alınır. Geçmiş kuşaklarda yaşanan kayıp, ayrılık ve çatışmalar gibi olayların sonraki kuşakların yaşantılarıyla ilişkili olabileceği düşüncesi aile diziminin teorik çerçevesinde yer alır. Bununla birlikte aile dizimine özgü bu tür kuşaklar arası bağlantıların tamamının bilimsel olarak doğrulanmış psikolojik mekanizmalar olduğu düşünülmemelidir.
Aile diziminin temel yaklaşımı nedir?
Aile diziminin temel yaklaşımı, bireyin yaşadığı bazı sorunları içerisinde bulunduğu ilişkisel sistemle birlikte değerlendirmektir. Kişinin anne, baba, kardeş, eş veya diğer aile üyeleriyle kurduğu ilişkiler ve bu ilişkilere verdiği anlamlar çalışma içerisinde ele alınabilir.
Amaç, kişinin aile ilişkileri ve tekrarladığını düşündüğü davranış veya ilişki örüntüleri üzerine farklı bir perspektiften düşünmesine yardımcı olmaktır. Bu nedenle aile dizimi sırasında ortaya çıkan yorumlar tıbbi tanı veya kişinin geçmişi hakkında doğrulanmış gerçekler olarak kabul edilmemelidir.
Aile dizimi ile psikoterapi aynı şey midir?
Aile dizimi ile psikoterapi aynı şey değildir. Psikoterapi; ruhsal ve davranışsal sorunların değerlendirilmesi ve tedavisinde kullanılan, farklı ekolleri ve bilimsel olarak incelenmiş yapılandırılmış yöntemleri kapsayan geniş bir alandır.
Aile diziminin etkinliğine ilişkin bazı araştırmalarda olumlu psikolojik sonuçlar bildirilmiş olsa da mevcut çalışmaların sayısı ve genel kanıt kalitesi sınırlıdır. Bu nedenle aile dizimi, bilişsel davranışçı terapi gibi klinik etkinliği daha kapsamlı şekilde araştırılmış psikoterapi yöntemleriyle aynı kanıt düzeyinde değerlendirilmemelidir.
Aile dizimi terapisi nasıl yapılır?
Aile dizimi uygulaması grup ortamında veya bireysel olarak gerçekleştirilebilir. Uygulamanın biçimi, ele alınan konuya ve uygulayıcının kullandığı yönteme göre farklılık gösterebilir; aile dizimi için bütün uygulayıcıların takip ettiği tek ve standart bir klinik protokol bulunmamaktadır.
Genel olarak kişinin üzerinde çalışmak istediği aile ilişkisi veya kişilerarası sorun belirlenir. Daha sonra aile üyelerini veya ilişkileri temsil eden kişiler ya da nesneler kullanılarak kişinin söz konusu ilişkilere yönelik algısının görünür hale getirilmesi amaçlanır.
Aile dizimi seansı nasıl ilerler?
Seansın başlangıcında kişinin ele almak istediği konu belirlenebilir. Bu konu ebeveynlerle ilişkiler, kardeş ilişkileri, partner ilişkileri veya kişinin hayatında tekrarladığını düşündüğü kişilerarası sorunlarla ilgili olabilir.
Grup uygulamalarında aile üyelerini temsil etmek üzere gruptaki diğer kişiler seçilebilir. Temsilciler belirli biçimlerde konumlandırılarak aralarındaki mesafe, yönelim ve süreç içerisinde ortaya çıkan duygu veya düşünceler ele alınabilir. Bireysel uygulamalarda ise benzer temsiller insanlar yerine figür, nesne veya farklı araçlarla oluşturulabilir.
Aile dizimi bireysel mi grup halinde mi yapılır?
Aile dizimi hem bireysel hem de grup ortamında uygulanabilmektedir. Grup uygulamalarında diğer katılımcılar kişinin ailesindeki belirli kişileri temsil edebilirken bireysel uygulamalarda aile üyelerini temsil etmek amacıyla nesneler, figürler veya benzeri araçlardan yararlanılabilir.
Her iki uygulamanın ortak amacı kişinin aile ilişkileri hakkındaki algısını ve bu ilişkilere yüklediği anlamları ele almaktır. Uygulama biçimi ve süresi ise kullanılan yönteme göre değişebilir.
Aile dizimi faydaları nelerdir?
Aile diziminin olası faydaları değerlendirilirken yöntemin bilimsel kanıtlarının sınırlı olduğu göz önünde bulundurulmalıdır. Bazı kişiler aile dizimini aile ilişkilerini, duygusal deneyimlerini veya yaşamlarında tekrar ettiğini düşündükleri ilişki örüntülerini farklı bir açıdan değerlendirmek amacıyla tercih edebilir.
Bu kapsamda kişinin aile ilişkilerine farklı bir perspektiften bakması, tekrarladığını düşündüğü ilişki örüntülerini fark etmesi, aile üyeleriyle ilişkileri ve duyguları üzerine düşünmesi ve geçmiş deneyimlerine ilişkin farkındalık geliştirmesi hedeflenebilir.
Bazı araştırmalarda psikolojik işlevsellik ve kişilerarası ilişkiler açısından olumlu sonuçlar bildirilmiştir. Bununla birlikte mevcut araştırmaların metodolojik sınırlılıkları nedeniyle aile diziminin depresyon, anksiyete bozuklukları, travma sonrası stres bozukluğu veya diğer psikiyatrik hastalıkları tedavi ettiği sonucuna varmak için yeterli bilimsel kanıt bulunmamaktadır.
Aile dizimi örnekleri nelerdir?
Aile diziminde kişinin hayatında önemli olduğunu düşündüğü farklı aile ilişkileri veya tekrarlayan kişilerarası deneyimler ele alınabilir. Aşağıdaki örnekler bir hastalığın tanı veya tedavisini değil, aile diziminde hangi konular üzerinde çalışılabileceğini açıklamak amacıyla verilmiştir.
Aile içi ilişkilere yönelik aile dizimi örneği
Kişi anne veya babasıyla iletişim kurmakta sürekli güçlük yaşadığını düşünüyorsa aile dizimi uygulamasında bu ilişkiyi nasıl algıladığı ele alınabilir. Benzer şekilde ebeveyn-çocuk veya kardeş ilişkilerinde kişinin tekrar ettiğini düşündüğü çatışmalar çalışma konusu olabilir.
Buradaki amaç aile üyelerinden birinin davranışına ilişkin kesin bir neden belirlemek değil, kişinin söz konusu ilişkiyi nasıl deneyimlediğini farklı bir perspektiften değerlendirmesidir.
Tekrarlayan ilişki örüntülerine yönelik aile dizimi örneği
Kişi farklı partner ilişkilerinde benzer iletişim sorunları yaşadığını veya ilişkilerinin benzer biçimde sonuçlandığını düşünebilir. Aile dizimi uygulamasında kişi bu deneyimleri aile ilişkileri ve kendi ilişki algısı çerçevesinde değerlendirebilir.
Böyle bir çalışma sonucunda ortaya çıkan yorumların kişinin davranışlarının nedenini bilimsel olarak kanıtlamadığı ve psikiyatrik tanı yerine geçmediği unutulmamalıdır.
Aile dizimi nasıl uygulanır?
Aile diziminin uygulanma şekli bireysel ve grup çalışmalarında farklılık gösterebilir. Grup uygulamalarında kişilerden, bireysel uygulamalarda ise nesne veya figür gibi temsil araçlarından yararlanılabilir.
Uygulamada aile üyelerini temsil eden unsurların birbirlerine göre konumları ve kişinin bunlarla ilgili düşünce ve duyguları üzerinde durulabilir. Bu yöntem kişinin aile ilişkilerine ilişkin öznel algısını ele almaya yöneliktir.
Grup aile dizimi nasıl uygulanır?
Grup aile diziminde kişi, diğer katılımcılar arasından aile üyelerini veya önemli ilişkilerini temsil edecek kişileri seçebilir. Temsilciler mekânda belirli noktalara yerleştirilebilir ve uygulayıcı süreç içerisinde ortaya çıkan düşünce, duygu ve etkileşimleri ele alabilir.
Temsilcilerin deneyimlerinin gerçek aile üyelerinin duygu veya düşüncelerini doğrudan yansıttığı bilimsel olarak gösterilmiş değildir. Bu nedenle uygulama sırasında ortaya çıkan ifadeler gerçek kişiler hakkında doğrulanmış bilgiler olarak değerlendirilmemelidir.
Bireysel aile dizimi nasıl uygulanır?
Bireysel aile diziminde grup üyeleri yerine aile bireylerini veya ilişkileri temsil etmek amacıyla figürler, nesneler, sandalyeler veya benzeri araçlardan yararlanılabilir. Kişinin bunları konumlandırma biçimi üzerinden aile ilişkilerine ilişkin düşünceleri ve duyguları ele alınabilir.
Bireysel uygulamanın temel amacı da kişinin aile ilişkilerini ve bu ilişkilere yüklediği anlamları farklı bir perspektiften değerlendirmesidir.
Aile dizimi kimlere uygulanmalı?
Aile dizimi için “herkese uygulanabilir” şeklinde genel bir yaklaşım doğru değildir. Yöntemi değerlendiren kişinin beklentileri, ruhsal sağlık durumu, mevcut şikâyetleri ve başka bir psikiyatrik veya psikoterapötik tedavi alıp almadığı dikkate alınmalıdır.
Özellikle depresyon, yoğun anksiyete, travmayla ilişkili belirtiler veya günlük yaşamı önemli ölçüde etkileyen başka ruhsal sorunları bulunan kişilerde öncelik ruh sağlığı uzmanı tarafından yapılacak değerlendirme olmalıdır.
Aile dizimi kimler için uygun olmayabilir?
Ciddi veya aktif psikiyatrik belirtileri bulunan kişiler açısından öncelik uygun psikiyatrik değerlendirme ve gerekli tedavinin planlanmasıdır. Aile dizimi, mevcut psikiyatrik ilaçların veya psikoterapinin bırakılması için gerekçe olarak görülmemelidir.
Ayrıca aile diziminin yoğun duygusal deneyimler ortaya çıkarabileceği dikkate alınmalıdır. Bilimsel çalışmalarda az sayıda katılımcıda uygulamayla ilişkili olabilecek hafif veya orta düzeyde olumsuz etkiler bildirilmiştir; ancak güvenlilik verileri de sınırlıdır.
Aile dizimi için hangi bölüme gidilmelidir?
Ruhsal, duygusal veya davranışsal sorunlar yaşayan kişiler öncelikle Psikiyatri (Ruh Sağlığı ve Hastalıkları) birimine başvurabilir. Kişinin belirtileri ve ihtiyaçları değerlendirilerek gerekli psikoterapi veya diğer tedavi seçenekleri ruh sağlığı profesyonelleri tarafından planlanabilir.
Ruhsal ve duygusal şikâyetlerinizin değerlendirilmesi ve size uygun destek seçeneklerinin belirlenmesi için Medicana Psikiyatri (Ruh Sağlığı ve Hastalıkları) Biriminden randevu alabilirsiniz.
