Semizotunun Besin Değeri Nedir?
Neredeyse tamamı su içeren semizotu, birçok besin maddesi açısından önemli bir kaynak olan doğal bir oksidandır. Semizotunun içerdiği vitamin, mineral ve bileşikler şunlardır:

A Vitamini
Beta karoten
C Vitamini
Magnezyum
Manganez
Potasyum
Demir
Kalsiyum
Glutatyon
Melatonin
Betalain
B1, B2, B3 vitaminleri, folat, bakır ve fosfor içerir

Semizotu Faydaları Nelerdir?
Semizotu, omega-3 yağ asitleri, vitamin, mineral ve antioksidan açıdan zengin bir besindir ve sağlık açısından bir çok fayda sağlar. Bu faydalar, kolesterolü düşürüp, damar tıkanıklığını önleyerek kalp sağlığını desteklemesi, sindirimi iyileştirmesi, göz sağlığını koruması, serbest radikallerle mücadelere ederek kanser riskini azalması ve vücuttaki hormon seviyelerini, özellikle östrojen ve androjen seviyelerini düzenlemesidir.

Semizotu, içeriğindeki yüksek lifi sayesinde bağırsak hareketlerini düzene sokmaya yardımcı olarak, kabızlık şikayetlerini ve şişkinliği azaltır. Açlık kan şekerini dengeler, kemikleri güçlendirir, idrar söktürücü olup ödemi ve vücuttaki toksinleri atma gibi etkilere sahiptir.

Semizotunun faydaları şunlardır:

Omega-3 kaynağı olup, kalp damar hastalıkları riskini önler
Kan şekerini dengeler
Kemikleri güçlendirir
Semizozu tüketimi göz sağlığını korur
Sinir sistemi sağlığını destekler
Karaciğer sağlığını korur
Kanser gelişme riskini azaltabilir
İnflamatuar bağırsak hastalıklarını önler
Kronik hastalıklara karşı vücudu korur
Sinir sistemi sağlığını korur
Toksin atılımına yardımcı olur
Cildi canlandırır
Omega-3 kaynağıdır
Semizotu, önemli alfa-linolenik asit kaynağı olan omega-3 yağ asidi deposudur. Semizotu'nun omega-3 açısından zengin olması onu kalp sağlığını iyileştirme, iltihabı azaltma ve kemik sağlığını iyileştirme açısından faydalı kılar.

Kalp damar sağlığını korur
Semiz otu, özellikle omega 3 yağ asitleri, EPA, DHA, a-linolenik asit, glutamik asit, glutatyon ve aspartik asit açısından zengindir. İçerdiği temel yağlar kolesterolü düşürerek atardamarları sağlıklı tutmaya yardım eder ve dolaşım sistemini iyileştirerek felç, kalp krizi ve diğer kalp hastalıkların gelişme riskini önlemede faydalı olmasını sağlar.

Kan şekerini dengeler
Semizotu tüketimi açlık kan şekerini düşürmeye yardım eder. Vücut kitle indeksini dengelemeye yani kilo vermeye yardımcı olarak sağlıklı bir kiloda kalmayı kolaylaştırır. Vücut kitle indeksinin dengede kalması kan şekerini yönetmeyi kolaylaştırdığı gibi, diyabet semptomlarını önlemeye de yardım eder.

Semizotu kemikleri güçlendirir
Semizotu, kemik sağlığını destekleyen kalsiyum ve magnezyum mineralleri açısından zengindir. Vücut kendisi kalsiyum üretemediği için diş ve kemik sağlığının korunması için bu minerallerin besin ya da takviye yolu ile alınması gerekir. Semizotu gibi kalsiyum ve magnezyum kaynağı besinlerin tüketimi kemikleri oluşturan hücrelerin üretilmesine ve vücudun kalsiyumu kullanmasına yardımcı olacak hormonları kontrol etmeyi kolaylaştırır. İskelet sağlığını da koruyarak osteoporoz riskini azaltır.

Göz sağlığını iyileştirir
Semizotu yeşil yapraklı sebzeler arasında en fazla A vitamini içern sebzedir. A vitamini göz sağlığı için en kritik vitaminlerden biridir. A vitamini yaşa bağlı makula dejenerasyonunun gelişimini önemli ölçüde azaltmaya yardım eder.

Karaciğer sağlığını korur
Semizotunun düzenli tüketimi alkolsüz karaciğer yağlanması şikayeti yaşayan kişilerde oksidatif stres seviyelerini ve metabolik süreçleri iyileştirir.

Kanser gelişme riskini azaltabilir
Semizotu, flavonoidler, alkaloidler ve polisakkaritler gibi kanser gelişme riskini azaltan bileşikler içerir. Bu antioksidanlar vücuttaki hücre hasarını önlemeye veya geciktirmeye yardımcı olurlar. Semizotu, E vitamini, C vitamini ve vücudun A vitaminine dönüştürdüğü beta-karoten açısından oldukça zengindir. Bu vitamin ve mineraller vücudun hastalıkları önlemesi ve onlarla savaşması için bağışıklığa yardımcı olur.

İnflamatuar bağırsak hastalıklarını önler
A vitamini eksikliği, Crohn hastalığı ve ülseratif kolit gibi kronik bağırsak hastalıkları ile ilişkilidir. Yüksek oranda A vitaminine sahip olan semizotunun düzenli tüketimi, inflamatuar bağırsak hastalıklarının gelişme riskini bir ölçüde azaltmaya yardımcı olabilir.

Kronik hastalıklara karşı vücudu korur
Semizotunda potasyum, magnezyum ve kalsiyum dahil olmak üzere birkaç önemli mineral bulunur. Potasyum, kan basıncını düzenlemeye yardımcı olur, diğer yandan vücuttaki potasyum varlığı felç riskinin düşürür. Magnezyumun içeriği de aynı şekilde kalp hastalığı ve tip 2 diyabete karşı koruma sağlar.

Sinir sistemi sağlığını destekler
Semizotunun içeriğindeki B2 ve B6 vitaminini içeren semizotu, sinir sisteminin sağlıklı çalışmasını destekler. Alzheimer hastalığı, Parkinson hastalığı, depresyon, epilepsi, anksiyete, psikoz, ilaç bağımlılığı, hipoksi gibi hastalıkların önlenmesi konusunda sinir sistemi üzerinde terapötik sayılabilecek nörorejeneratif, nöroprotektif ve antinosiseptif etkileri söz konusu olabilir. Diğer yandan semizotunun içerdiği omega 3 asitleri, hafızayı güçlendirme, unutkanlığı önleme ve konsantrasyon açısından fayda sağlar.

Cildi canlandırır
A, C ve E vitaminleri açısından zengin olan semizotunun faydalarından biride cildi canlandırmaya, pigmentasyonu azaltmaya ve cilt tonunu eşitlemeye yardımcı olmasıdır. Bu vitamin cilt güçlendirici özellikleriyle bilinir. Özellikle A ve E vitamini yeni cilt hücrelerinin üretiminde önemli rol oynamaktadır. Diğer yandan C vitamini ise kolajen üretimini destekleyerek yine cilt sağlığının korunmasında etkilidir. Diğer yandan omega-3 yağ asidi içermesi, ciltteki nemi hapsetmeye ve kuru, pullu cildi önlemeye yardımcı olabilir.

Semizotu Seçiminde Nelere Dikkat Edilmeli?
Semizotunu saksıdan ya da bahçeden toplamak isterseniz bıçakla ya da farklı kesici materyallerle değil, elle ayırarak toplamaya özen gösterebilirsiniz. Açık yeşil renge sahip olan semizotu yerine koyu yeşil renkli olanları tercih etmeniz daha doğru olacaktır.

Bitkinin yaprakları büyümüşse, baş kısmında siyah tohumların yer almadığından emin olmanız gerekir. Şifa kaynağı olan bu bitkiyi dikkatli bir şekilde seçtikten sonra hemen tüketmek isterseniz, kök kısımlarını temizleyebilir ve bitkinin üzerinde kalan kalıntı ve çamurlardan yıkayarak arındırabilirsiniz. Daha derin ve sağlıklı bir temizlik yapmak üzere sebzeyi belirli bir süre sirkeli suda bekletebilir, son bir kez daha durulayarak afiyetle tüketebilirsiniz.

Eğer elinizde tek seferde kullanabileceğinizden daha fazla bir semizotu kalmışsa, temizlemiş olduğunuz semizotlarının kurumasını bekleyerek dışarıdan hava almayacak şekilde buzdolabı poşetine sarabilirsiniz. İhtiyaç duymanız halinde ise bitkiyi tekrar kullanmak üzere değerlendirebilirsiniz.

Semizotu Zararları Nelerdir?
Semizotu genel olarak sağlık faydaları ile bilinen bir sebzedir. Ancak her şeyin fazla tüketiminin zarar verebileceği gerçeği gibi semizotununda çok fazla, aşırı tüketimi karaciğer ve böbreklerde hasara neden olabilir. Özellikle böbrek taşı oluşumunda rol oynayabilir.

Semizotu Faydaları ile İlgili Sık Sorulan Sorular
Semizotu neye iyi gelir?
Antibakteriyel, antiinflamatuar ve antioksidan aktivite gösteren semizotu, yara iyileştirici olması gibi farmakolojik etkilere sahiptir. Semizotu, içerisindeki demir ve vitaminlerin etkisiyle kansızlığı önler. Semizotunun antioksidan etkisi serbest radikallerin neden olduğu hasarı önlemeye yardım eder ve iltihabı azaltır. Kalp sağlığını korur, bağışıklığı destekler ve kemik yapısının güçlü kalmasına yardım eder. Geleneksel tıpta ateş düşürücü, antiseptik, kurt düşürücü etkileri nedeniyle kullanılmıştır.

Semizotu beyin sağlığı açısından faydalı mıdır?
Semizotu, beyin sağlığı için önemli olan B vitamini türü olan folat açısından zengindir.

Kayısının Besin Değeri Nedir?
Sert çekirdekli ve rosaceae familyasına ait bir yaz meyvesi olan taze kayısı, küçük olmasına rağmen faydaları oldukça büyüktür. Kayısı düşük kaloriye sahip olmasının yanında ciddi oranda vitamin ve mineral içerir.

1 adet taze kayısının besin değeri şöyledir:

Kalori: 17 kalori
Yağ: 0,14 gr
Sodyum: 0,35 gr
Karbonhidratlar: 3,9 gr
Lif: 0,7 gr
İlave şeker: 0 g
Protein: 0,5 gr
C Vitamini: 3,5 gr
A Vitamini: 33,6 gr
Faydaları düşünüldüğünde birden fazla kayısı tüketmek kayısının mevcut faydalarını artıracaktır. Ancak şeker hastaları, kan şekerinin yükselme riskine karşı kayısıyı dikkatli bir şekilde tüketmelidir.

Kayısının Faydaları Nelerdir?
Kayısı, beta karoten ve A, C ve E vitaminleri de dahil olmak üzere güçlü bir antioksidan kaynağı olup, bağışıklığa katkı sağlar, sindirimi iyileştirir, kalp hastalığı ve diyabet gibi kronik hastalıklara karşı korur, kabızlığı iyileştirir, göz sağlığını destekler ve cildi besler.

Kayısı, kan basıncını düzenlemeye yardımcı olan potasyum açısından zengindir. Kayısıda bulunan beta-karoten gibi antioksidanlar, vücudun oksidatif strese ve inflamasyonla mücadele etmesine yardımcı olur. Bağışıklık sistemi, cilt ve göz sağlığı için önemli olan A vitamini içerir. Sağlıklı hücre bölünmesi ve büyümesine yardımcı olur. Düzenli bağırsak hareketlerini korumaya ve sindirim sağlığını koruyarak kabızlığı önlemeye yardımcı lif kaynağıdır.

Vücudun su ihtiyacını karşılamaya yardım eder, bu da tansiyonu, vücut sıcaklığını, eklem sağlığını ve kalp atış hızını düzenlemeye yardım eder. Yüksek antioksidan içeriği karaciğer hasarını önlemeye yardımcı olur.

Kayısının faydaları şunlardır:

Güçlü bir antioksidan kaynağıdır
Bağışıklığa katkı sağlar
Kronik hastalıkların gelişme riskini önler
Sindirimi iyileştirir, kabızlığı giderir
Anemi riskini azaltır
Cildi besler, parlaklık verir
Göz sağlığını destekler
Kayısı tansiyonu dengeler
Kanın pıhtılaşmasını sağlar
Vücudun su ihtiyacına katkı sunar
Düşük kalorili besleyici bir besindir
Kasları besleyen kalsiyum ve potasyum içerir
Beta karoten içeren güçlü bir antioksidan kaynağıdır
Beta karoten, lutein, zeaksantinle birlikte A, C ve E vitamini desteğiyle güçlü bir antioksidan olan kayısı vücuttaki serbest radikallerle mücadele eder. Ayrıca kayısının antioksidan özelliği vücudu hastalıklardan koruma noktasında da rol üstlenir.

Kayısı bağışıklığa katkı sağlar
Güçlü C vitamini özelliğiyle öne çıkan kayısının bilinen bu özelliği bağışıklık sistemine destek verir. Güçlü bir bağışıklık sistemi için yaz aylarında kayısı tüketmek oldukça önemlidir.

Oksidatif strese karşı koruyucudur
Kayısının antioksidan açıdan zengin bir besin olduğu bilinir. Antioksidanlar vücutta oksidatif strese neden olan serbest radikalleri nötralize etmeye yardımcı olur. Bu doğrultuda kayısı tüketerek vücudu oksidatif strese karşı korumuş olursunuz.

Kayısı aynı zamanda bağırsak dostudur
Yüksek lif içeriğiyle öne çıkan kayısı, bağırsak mikrobiyomuna fayda sağlayarak bağırsak dostu besinler arasında yer alır. Bağırsak sağlığına sağladığı faydalar ayrıca kabızlığın giderilmesinde de etkilidir.

Anemi riskini azaltır
Kayısı demir yüklü bir besin olduğu için kan akışını iyileştirmeye ve anemi riskini azaltmaya yardımcı olabilir. Bununla birlikte kayısıdaki bakır içeriği demir emilimine yardımcı olur.

Cildi besler, parlaklık verir
Kayısı C vitamini etkisiyle cildi besleyip parlaklık vererek cildi korur.

Göz sağlığını destekler
Kayısı iyi bir A, C ve E vitamininin yanı sıra lutein, zeaksantin ve retinol kaynağıdır. Bunların hepsi göz sağlığını destekleyerek katarakt ve beta karoten içeriğiyle körlüğe yol açabilen yaşa bağlı makula dejenerasyonu riskini de azaltır.

Kayısı tansiyonu dengeler
Kan basıncını düşürmeye yardım eden bir meyve olan kayısı bu özelliği sayesinde tansiyonu dengeler ve kalp damar hastalıkları riskine karşı koruyucu rol üstlenir.

Kanın pıhtılaşmasını sağlar
Aşırı kanamayı durdurucu özelliği bulunan K vitamini kayısının içinde mevcuttur. K vitamini sayesinde kayısı tüketimi kanın pıhtılaşmasını sağlayabilir.

Vücudun su ihtiyacına katkı sunar
Yüksek oranda su içeren kayısı vücudun sulu kalmasına yardım ederek hem su ihtiyacını karşılar hem de vücudun nemlendirilmesini sağlar.

Düşük kalorili besleyici bir besindir
Düşük kalorili yaz meyveleri arasında yer alan kayısının önemli faydalarından biri de besleyici olmasıdır.

Kasları besleyen kalsiyum ve potasyum içerir
Kayısı, kemik büyümesi için gerekli olan kalsiyum açısından zengindir. Ayrıca kayısıdaki potasyum içeriği kemik sağlığına da faydalıdır çünkü potasyum kalsiyum emilimine yardımcı olur.

Kuru Kayısının Faydaları Nelerdir?
Kuru kayısı günlük A vitamini ihtiyacının bir bölümünü karşılar, antioksidan ve potasyum açısından zengindir. Kolesterolü düşürür, kalp sağlığı için faydalıdır. Kayısı, yüksek lif içeriği kabızlığı giderir, sindirimi iyileştirir, kemik mineral yoğunluğunu artırır, düşük glisemik indeksi ile diyabete karşı korur. Demir emilimini artırır, göz sağlığını korur, yağsız ve düşük kalorili olması nedeniyle tok tutar.

Kuru kayısının faydaları şöyledir:

Vücudun A vitamini ve demir ihtiyacını karşılar
Antioksidan zengini bir meyvedir
Kolesterolü düşürmeye yardım eder
Göz sağlığını korur
Kasları ve kemikleri besler
Bağırsak dostudur
Sindirim sistemini destekler
Cilt hasarını önler
Probiyotik kaynağıdır
Alerjik reaksiyonları önler
Yağsız ve düşük kalorilidir
Antioksidan zengini bir meyvedir
Meyvesinde olduğu gibi kurutulmuş kayısı da içerdiği antioksidan özellikleri sayesinde faydalı bir kuru meyvedir.

Kolesterolü düşürmeye yardım eder
Kan basıncını düşürme ve dengeleme noktasında kuru kayısı tüketmek etkili bir yöntemdir. Kan basıncı düşerek aynı zamanda kolesterol değerleri de düşer ve böylelikle kalp damar hastalıkları riski de dolaylı olarak azalır.

Göz sağlığını korur
Kayısıda bulunan A vitamini, E vitamini ve karotenoidler gözün retinaları ve lensleri üzerindeki oksidatif stresi azaltmaya yardımcı olabilir. Bu, yaşlanılsa bile göz sağlığının korunmasına yardımcı olabilir.

Vücudun A vitamini ve demir ihtiyacını karşılar
Bir porsiyon kuru kayısı tüketmek hem günlük A vitamini hem de demir ihtiyacını karşılar. Demir ihtiyacını karşılayarak aynı zamanda anemi riskini de azaltır.

Kasları ve kemikleri besler
Potasyum ve kalsiyum içeren kuru kayısının kasları ve kemikleri destekleyen bir besin olduğu bilinir.

Bağırsak dostudur
Kuru kayısı sindirim sistemini düzenleyerek bağırsakları çalıştırır. Kuru kayısının faydalarından yararlanmak için sabah aç karnına tüketmek daha etkili olacaktır.

Probiyotik kaynağıdır
Kuru kayısının sağladığı probiyotik etkiler içerdiği mikroorganizmalardan gelir.

Cilt hasarını önler
Kuru kayısı aynı zamanda vücudun otomatik olarak A vitaminine (retinol) dönüştürdüğü iyi bir beta-karoten kaynağıdır. Retinol veya retinoidlerin ince çizgileri ve kırışıklıkları azaltmasını sağladığı için bu da cilt sağlığına ve görünümüne katkıda bulunur.

Kayısı ve Kuru Kayısı Hakkında Sık Sorulan Sorular
Kayısının sağlığa faydaları nelerdir?
Kayısı lif, antioksidan ve A vitamini açısından zengindir, glisemik indeksi düşüktür. Kanser ve kronik hastalık riskini azaltır. Katarakt ve gece körlüğü riskini azaltıp göz sağlığını korur. Kabızlık gibi sindirim şikayetlerini gidererek sindirimi iyileştirir. Kan şekerini dengeler ve kan basıncını düşürür.

Günde ne kadar kayısı tüketilmeli?
Yaz mevsiminin sevilen meyvelerinden biri olan kayısının günlük 3-4 adet tüketilmesi yeterli olacaktır.

Günde ne kadar kuru kayısı tüketilmeli?
Günde 8-10 adet aralığında kuru kayısı yemek vücudun ihtiyaç duyduğu vitamin ve minerallerin alınmasını sağlayacaktır. Bu adet gün içinde aralıklı şekilde tüketilirse daha sağlıklı olur.

Kuru kayısı nasıl tüketilir?
Yaz aylarında tazesi tüketilebilen kayısının yıl boyunca kurusu da uygun ortamlarda saklanabilir.

Ancak kuru kayısının rengini korumak için kullanılan kükürt dioksit astım hastalarında alerji riskini artırabilir. Bu sebeple sülfür içermeyen, doğal yollardan kurutulan, işlem görmemiş, koyu renkli “gün kurusu” adı verilen kayısı tüketilmelidir. Ayrıca kuru kayısının glisemik indeksi yüksektir ve tüketim miktarı sınırlandırılmalıdır.

Kayısının zararları var mı?
Kayısının acı çekirdeğinde doğal olarak bulunan ‘amigdalin’, tüketildikten sonra siyanüre dönüşerek zehirlenmeye yol açabilir. Bu nedenle yetişkinler ve özellikle çocuklar tarafından dikkatli tüketilmelidir. Böbrek yetmezliği olan hastaların da kayısı tüketirken dikkatli olması gerekir.

İlk 3 yaş içinde meydana geliyor
Çocukların yaklaşık yüzde 2-5’inde görülen ve en sık 18–22 ay arasında ortaya çıkan ateşli havalenin, yüzde 90 gibi büyük bir oranla ilk 3 yaş içinde meydana geldiğini belirten Doç. Dr. Aslan, nöbetlerin genellikle ateşli hastalığın ilk 24 saatinde geliştiğini söylüyor. Doç. Dr. Aslan sözlerine şöyle devam ediyor: “Nöbetlerin büyük kısmı 5 dakikadan kısa sürmekte ve kalıcı bir hasar bırakmadan sonlanmaktadır. Ancak yaklaşık yüzde 5’lik grupta “uzamış nöbet” gelişebilmekte ve bu durum 30 dakikayı aşarak yoğun bakım ihtiyacı gerektirebilmektedir. Bu nedenle çok dikkatli olunmalı ve zaman kaybetmeden acil servise başvurulmalıdır. Özellikle 39 derece ve üstü hızlı yükselen ateşlerde çok daha dikkatli olunmalıdır.”

Nörolojik nöbetler arasında yer alıyor
Ateşli havale, çocukluk çağında en sık görülen, belirli yaş aralığıyla sınırlı, genellikle iyi huylu seyreden ve ateşle birlikte ortaya çıkan nörolojik nöbetler arasında yer alıyor. Çocuk Nörolojisi Uzmanı Doç. Dr. Zeynep Selen Aslan, “Vücut ısısının rektal ölçümde 38.3 derece, koltuk altı ölçümünde 37.8 derece ve üzerinde olduğu durumlarda ortaya çıkan nöbetler, ateşli havale olarak ifade ediliyor” diyor.

Ateşli havale her çocukta aynı şekilde görülmüyor
Ateşli havalenin her çocukta farklı klinik görünümlerle ortaya çıkabildiğini belirten Çocuk Nöroloji Uzmanı Doç. Dr. Zeynep Selen Aslan şöyle konuşuyor: “Bazı çocuklarda tüm vücutta kasılma şeklinde belirgin bir nöbet tablosu izlenirken, bazı çocuklarda ise çok daha silik belirtiler olabiliyor. Bu durum sadece kısa süreli boş bakma, gözlerde kayma ya da birkaç saniyelik dalma şeklinde kendini gösterebiliyor. Nöbetler de her zaman aynı şiddette ya da aynı şekilde ilerlemiyor. Özellikle uzun süren, tekrarlayan ya da vücudun yalnızca bir tarafını etkileyen nöbetlerin daha dikkatli değerlendirilmesi gerekiyor. Bu tür durumlarda ileri inceleme ve nörolojik değerlendirme önem taşıyor.”

Nöbetler tek taraflı oluyorsa!
Nöbetlerin ikiye ayrıldığını belirten Doç. Dr. Aslan sözlerine şöyle devam ediyor: “Nöbetlerin tüm vücutta olduğu, 24 saatte bir kez olan ve 15 dakikadan az süren gruba ‘basit ateşli nöbetler’ diyoruz. Basit nöbet grupları için genellikle beyin MR ve EEG gibi tetkikler gerekmemektedir. ‘Komplike ateşli nöbet grubunu’ yani; 24 saatte birden fazla olan veya 15 dakikadan uzun süren ya da tek taraflı kasılma şeklinde gerçekleşen nöbetleriyse daha dikkatli incelemek gereklidir. Özellikle tek taraflı kasılmalarda beyin MRG ve EEG çekimi yapmak gerekmektedir.”

Ateşli havalade, nöbet anında aileler ne yapmalı!
Doç. Dr. Zeynep Selen Aslan, “Basit ateşli havaleler iyi huylu nöbetlerdir. Çocuğun gelişimde bir sorun yaratmayacaktır. Risk faktörleri ile hastayı ve ailesini birlikte değerlendirmek gerekir” derken, nöbet anında 5 kritik kuralı şöyle sıralıyor;

-Çocuk yan yatırılmalı.

-Çocuğu sarsma, sallama ya da nöbet esnasında suyun altına sokmaktan kaçınılmalı.

-Dişi kenetlenirse el sokularak açma gibi davranışlarda bulunulmamalı (Hasta yan yatırıldığı zaman dil yana düşmekte olup hava yolu açılacaktır.)

-Üzerine su dökülmemeli, yüzüne kolonya sürülmemeli.

-Nöbet bitinceye kadar yanında durulmalı. Nöbet bitince ve tam kendine geldikten sonra, ağızdan bol sıvı ve ateş düşürücü verilir.

2- Kabızlık ve ıkınmadan kaçının: Seyahatlerde değişen beslenme düzeni ve yetersiz sıvı tüketimi kabızlığa yol açabilir. Kabızlık nedeniyle oluşan ıkınma ise kasık ve karın duvarı fıtıklarının oluşabileceği zayıf noktalarda ek basınç oluşturur. Bu nedenle tatil boyunca bol su içmek, lifli gıdalar tüketmek ve bağırsak düzenini korumak fıtıktan korunmak için oldukça önemlidir.

3- Seyahatten önce doktor kontrolünü ihmal etmeyin
Ameliyat önerilmiş ancak henüz operasyon geçirmemiş fıtık hastalarının uzun yolculuklardan önce doktorlarına danışmaları önem taşır. Muayene sırasında fıtığın durumu değerlendirilerek seyahate engel oluşturabilecek riskler belirlenir. Tatilinizi doktorunuzun önerileri doğrultusunda planlamanız gerekir.

4- Kapalı cerrahi ile tatili ertelemeye gerek kalmıyor: Özellikle kasık ve karın duvarı fıtıklarında uygulanan laparoskopik ve robotik cerrahi teknikleri, daha küçük kesilerle ameliyat yapılmasına olanak sağlayarak ameliyat sonrası ağrının azalmasına, günlük yaşama ve iş hayatına daha hızlı dönüşe katkı sağlar.

5- Denizde ve havuzda ölçülü hareket edin:
Yüzme genel olarak güvenli bir aktivite olsa da ani hareketler, yüksekten suya atlama veya karın bölgesini zorlayacak aktiviteler fıtık hastalarında rahatsızlık oluşturabilir. Ağrı hissedildiğinde aktiviteye ara verilmesi ve vücudun zorlanmaması gerekir.

6- Fıtıkta ani ağrı acil durum habercisi olabilir: Kasık veya göbek bölgesindeki şişliğin aniden sertleşmesi, şiddetli ağrı gelişmesi, bulantı-kusma görülmesi ya da şişliğin içeri itilememesi fıtık boğulmasının habercisi olabilir. Bu durum acil cerrahi müdahale gerektirebileceğinden vakit kaybetmeden en yakın sağlık kuruluşuna başvurulması gerekir.

7- Uzun süre öksürük ve zorlanmalar risk oluşturabilir
Kronik öksürük, ağır egzersizler veya ani zorlanmalar fıtık bölgesindeki basıncı artırabilir. Özellikle yaz aylarında yapılan yoğun spor aktiviteleri veya ağır eşyaların taşınması mevcut fıtığın ilerlemesine neden olabilir. Tatilde fiziksel aktiviteler planlanırken kişinin sağlık durumu mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır.

8- Doğru önlemlerle güvenli bir tatil mümkün: Fıtık hastalarının tatilden vazgeçmesine gerek yok. Kasık fıtığı, göbek fıtığı ve diğer karın duvarı fıtıkları olan kişiler için tatil yapmak çoğu zaman bir engel oluşturmaz. Ancak ağır yüklerden kaçınmak, karın içi basıncını artıran davranışlardan uzak durmak ve olası uyarı işaretlerini bilmek, tatilin sağlık sorunlarıyla gölgelenmesini önlemeye yardımcı olur. Risk içeren fıtık varlığında ameliyatı olup sonrasında tatile gitmek, tatilin yarıda kesilmesinin önüne geçer.

Sosyal medyadaki doğal olarak sunulan tariflere dikkat!
Limon, karbonat, elma sirkesi veya diş macunu gibi ürünlerle yapılan “doğal leke tedavileri” bilimsel olarak desteklenmemektedir. Üstelik bu uygulamalar ciddi tahrişe yol açarak lekelerin daha da koyulaşmasına neden olabilir. Özellikle limon sürüldükten sonra güneşe çıkılması, fitofotodermatit adı verilen ciddi reaksiyonlarla sonuçlanabilir. Bazı pigment değişiklikleri yalnızca kozmetik bir sorun olmayabilir. Ani başlayan, hızla büyüyen, renk değiştiren veya düzensiz sınırlara sahip lekeler mutlaka dermatolojik değerlendirme gerektirir. Özellikle asimetri, kanama, kaşıntı ve hızlı büyüme gibi belirtiler varsa vakit kaybetmeden bir dermatoloji uzmanına başvurulmalıdır.

Yaz aylarında lekeler neden daha belirgin hale geliyor?
Haziran aylarında UV indeksinin belirgin şekilde artmasıyla birlikte cildimizdeki melanosit adı verilen pigment hücreleri daha aktif çalışmaya başlar. Özellikle UVA ışınları derinin daha derin tabakalarına ulaşarak melanin üretimini artırır. Kış boyunca fark edilmeyen veya hafif seyreden pigment birikimleri bu dönemde daha görünür hale gelir. Ayrıca sıcaklık artışı, terleme, sürtünme ve ciltte oluşan inflamasyon da mevcut lekelerin koyulaşmasına neden olabilir.

Telefon ve bilgisayar ekranları lekeleri etkiliyor mu?
Mavi ışığın özellikle melazmaya yatkın bireylerde pigmentasyonu artırabileceğini gösteren çalışmalar bulunmaktadır. Ancak burada asıl önemli olan yalnızca telefon ekranları değil, toplam görünür ışık maruziyeti ve şehir yaşamının oluşturduğu oksidatif strestir. Bu nedenle özellikle lekeye yatkın kişilerde demir oksit içeren renkli güneş koruyucular fayda sağlayabilir.

Beslenme ve yaşam tarzı da lekeleri etkiliyor
Cilt sağlığı yalnızca kullanılan ürünlerle ilgili değildir. Aşırı şeker tüketimi, sigara kullanımı, kronik stres ve düzensiz uyku ciltte oksidatif stresi artırarak pigmentasyon sorunlarının daha belirgin hale gelmesine neden olabilir. Özellikle melazma gibi kronik leke problemlerinde yaşam tarzı faktörleri tedavi başarısını doğrudan etkileyebilmektedir.

Leke tedavisinde zamanlama önemli
Leke tedavisinde doğru zamanlama son derece önemlidir. Çünkü birçok tedavi yöntemi cildi güneşe karşı daha hassas hale getirir. Yaz döneminde bazı dermatolojik işlemler güvenle uygulanabilirken bazı uygulamalar leke riskini artırabilir. Nem odaklı medikal bakımlar, mezoterapi, PRP ve düşük irritasyonlu antioksidan uygulamalar yaz aylarında daha güvenli seçenekler arasında yer alır. Buna karşılık derin kimyasal peelingler, fraksiyonel CO2 lazerler ve agresif soyucu işlemler pigmentasyon riskini artırabileceği için daha dikkatli planlanmalıdır. Yaz aylarında işlem yapılacaksa etkili güneş koruması vazgeçilmezdir. Son yıllarda pikosaniye lazerler, thulium ve non-ablatif fraksiyonel lazer sistemleri, traneksamik asit mezoterapileri ve kombine antioksidan uygulamaları sık tercih edilen yöntemler arasında yer almaktadır. C vitamini ve niasinamid kombinasyonları da destek tedavilerinde önemli rol oynar. Ayrıca daha kontrollü aktif içerik kullanımını esas alan “skin cycling” yaklaşımı son dönemde oldukça ilgi görmektedir.

Yaz aylarında cildiniz için olmazsa olmazlar…
Yaz aylarında bakım rutininin karmaşık olmasına gerek yoktur. Önerdiğimiz temel yaklaşım; nazik bir temizleyici, antioksidan içerikli bir serum ve geniş spektrumlu SPF 50+ güneş koruyucu kullanılmasıdır. Buna ek olarak cilt bariyerini destekleyen bir nemlendirici de rutinin önemli parçalarından biridir. Niasinamid, C vitamini, azelaik asit, seramid ve hyaluronik asit gibi içerikler yaz döneminde güvenle tercih edilebilir. Lekeleri tedavi etmek çoğu zaman onları oluşmadan önlemekten daha zordur. Bu nedenle düzenli güneş koruyucu kullanımı, şapka ve gözlük gibi fiziksel koruyuculardan yararlanılması, öğle saatlerinde güneşten kaçınılması ve bilinçsiz aktif içerik kullanımından uzak durulması büyük önem taşır.

Besin zehirlenmesi belirtileri kaç saatte ortaya çıkar?
Kişilerin en çok merak ettiği konulardan biri de belirtilerin ne kadar sürede kendisini gösterdiğidir. Klinik tablonun, zehirlenmeye yol açan bakteri türüne ve gıdadaki toksin miktarına göre değişiklik gösterdiğini belirten Doç. Dr. Halil Genç, süreci şöyle özetlemektedir:

-Erken Dönem Belirtiler: Bazı toksinler, besinin tüketilmesinden sonraki 1 ila 6 saat gibi çok kısa bir sürede etki gösterebilir.

-Süreç: Çoğu besin zehirlenmesi vakasında belirtiler gıdanın alınmasını takip eden 12 ila 48 saat içerisinde klinik olarak belirgin hale gelir.

-Tipik Semptomlar: Bulantı, kusma, karın krampları, ishal ve bazen hafif ateş bu tablonun en sık karşılaşılan belirtileridir.

Her mide ağrısı besin zehirlenmesi anlamına gelmiyor
Yaz aylarında yaşanan her mide-bağırsak şikayetinin besin zehirlenmesi olarak değerlendirilmemesi gerekiyor. Benzer belirtilerin mide enfeksiyonları, viral hastalıklar veya farklı sindirim sistemi rahatsızlıklarında da görülebilir. Bu nedenle belirtilerin süresi, şiddeti ve eşlik eden bulguların değerlendirilmesi önem taşıyor.

Gıda zehirlenmesine ne iyi gelir?
Besin zehirlenmesinde en büyük riskin sıvı ve elektrolit kaybı (dehidratasyon) olduğunu belirten Doç. Dr. Halil Genç, doğru yaklaşımı şu şekilde aktarıyor:

-Vücudun Sıvı Dengesi Korunmalı: İshal ve kusma ile kaybedilen su, sodyum ve potasyum gibi elementlerin yerine konması hayati önem taşır. Bol su, ayran veya mineral dengesini koruyacak sıvılar tüketilmelidir.

-Bilinçsiz İlaç Kullanımından Kaçınılmalı: Hekim önerisi olmadan kesinlikle ishal kesici ilaçlar ve antibiyotikler kullanılmamalıdır. İshal, vücudun toksini dışarı atma mekanizmasıdır; bunu durdurmak enfeksiyonun şiddetini artırabilir.

-Beslenme Düzeni: Mideyi yormayacak yağsız haşlanmış patates, pirinç lapası, muz ve yoğurt gibi tolere edilebilir gıdalar tercih edilmelidir.

Yaz aylarında en sık risk oluşturan gıdalar
Sıcak havalarda uygun koşullarda saklanmadığında risk oluşturabilecek bazı gıdalar şunlardır:

-Tavuk ve kırmızı et ürünleri

-Süt ve süt ürünleri

-Mayonez içeren yiyecekler

-Açık büfe ürünleri

-Deniz ürünleri

-Uzun süre dışarıda bekletilen hazır gıdalar

Özellikle piknikler, açık hava organizasyonları ve uzun süre güneşte kalan yiyecekler açısından dikkatli olunması gerekiyor. Besin zehirlenmelerinin büyük bir kısmı hafif seyredip 24-48 saat içinde kendiliğinden gerilese de, bazı durumlarda acil tıbbi müdahale gerekebilir. Eğer hastada geçmeyen ve şiddetli karın ağrısı, durdurulamayan kusma, yüksek ateş, dışkıda kan görülmesi veya sıvı alamamaya bağlı olarak gelişen ağız kuruluğu, göz kürelerinde çökme ve idrara çıkamama gibi dehidratasyon belirtileri varsa, zaman kaybetmeden en yakın sağlık kuruluşuna başvurulmalı ve bir gastroenteroloji uzmanı tarafından değerlendirme yapılmalıdır.

Güneş koruyucu kullanımını günlük rutine dönüştürün

Cildimizi korumak için dikkat etmemiz gereken bir başka önemli nokta ise güneş koruyucudan düzenli olarak faydalanmak olmalı. Ancak çoğumuz güneş koruyucuyu yalnızca plaja giderken kullanıyoruz. Dermatoloji Uzmanı Dr. Şenay Ağırgöl, güneş koruyucu ürünlerin günlük bakımın ayrılmaz bir parçası olması gerektiğini belirterek, “Koruyucu ürünün etkili olabilmesi için yaklaşık 15-30 dakika önce sürülmesi ve gün içinde yenilenmesi son derece önemlidir. En az SPF 30 koruma sağlayan ürünler UV ışınlarının cilt üzerindeki yıkıcı etkilerini azaltmaya yardımcı olmaktadır” diyor.

Şapka ve koruyucu kıyafetleri ihmal etmeyin
Güneş koruyucuların yanı sıra almamız gereken başka önemli tedbirler de büyük önem taşıyor. Geniş kenarlı şapkalar yüzü, kulakları ve enseyi korurken uzun kollu ince giysiler de UV ışınlarının cilde doğrudan ulaşma riskini azaltıyor. Bu kıyafetlerin güneş koruyucu özellik taşıması daha etkin koruma sağlıyor. Fiziksel koruma yöntemleri özellikle uzun süre dışarıda bulunacak kişiler için büyük avantaj sağlıyor.

Gölgede olsanız bile tedbiri elden bırakmayın

Şemsiyenin altında, denizde ya da bir ağacın gölgesinde kaldığımızda cildimizi güneşten koruduğumuz düşüncesine kapılabiliyoruz. Dermatoloji Uzmanı Dr. Şenay Ağırgöl, aslında kum, beton, kumaş, su ve açık renkli yüzeylerin güneş ışınlarını yansıtarak cilde ulaşmasına neden olabildiğine vurgu yapıyor. Dolayısıyla gölgede bulunmak koruyucu önlemleri tamamen bırakmak için yeterli bir neden oluşturmuyor.

Bulutlu havalarda da korunmaya devam edin
Toplumda en sık yapılan hatalardan biri bulutlu havalarda riskin ortadan kalktığını düşünmek. “Oysa UV ışınlarının önemli bir bölümü bulut tabakasını aşabiliyor” uyarısında bulunan Dermatoloji Uzmanı Dr. Şenay Ağırgöl, sözlerine şöyle devam ediyor: “Hava kapalı, yağmurlu ya da serin olsa bile cilt güneş ışınlarından etkilenmeye devam eder. Bu nedenle güneş koruyucu kullanımı yalnızca güneşli günlerle sınırlandırılmamalıdır.”

Bol su içerek cildin savunmasını güçlendirin

Güneş altında geçirilen zaman arttıkça vücudun sıvı kaybı da yükseliyor. Yeterli su tüketimi cildin nem dengesinin korumasına yardımcı olurken sıcak havanın oluşturduğu stresin etkilerini azaltabiliyor. Özellikle yaz aylarında susama hissi beklenmeden gün içinde düzenli aralıklarla su içilmesi büyük bir önem taşıyor.

Yetersiz miktar ‘eksik koruma’ demek
Güneş koruyucu ürünlerin etkili olabilmeleri için vücuda uygulama miktarı da son derece önemli. Ürünlerin yeterli kalınlıkta, ciltte katman oluşturacak şekilde ve ovalamadan uygulanması gerektiğini belirten Dr. Şenay Ağırgöl, “Bu miktar yüz, saçlı deri ve boyun bölgesi için yaklaşık bir tatlı kaşığı veya işaret ve orta parmak olmak üzere 2 parmak olmalıdır. Ense, dudak ile ayaküstü gibi güneş ışınlarının dik geldiği bu bölgeler de ihmal edilmemelidir” bilgisini veriyor. Cildimizi güneşten etkin koruduğumuzun en önemli işareti ise ciltte güneş sonrası kızarıklık oluşmaması ve cilt tonunun değişmemesi.

Güneş koruyucuyu her 2 saatte bir uygulayın

Dermatoloji Uzmanı Dr. Şenay Ağırgöl, güneş koruyucuların etkilerinin devam etmesi için genel olarak her 2 saatte bir yenilenmelerini önerirken, şu bilgileri veriyor: “Terleme, denize veya havuza girme, yüzü havluyla kurulama gibi durumlarda ise bu sürenin beklenmeden ürünün tekrar sürülmesi gerekir. Tek seferlik uygulamanın gün boyu koruma sağlamadığı unutulmamalıdır.”

2. Kahve tüketiminde miktar kontrolünü koruyun. Kahvenin yanında şekerli bisküvi, çikolata veya hamur işleri yerine daha dengeli seçeneklere yönelin.

3. Her fincan kahvenin yanında bir bardak su içerek günlük sıvı alımını destekleyin.

4. İş yemekleri ve sosyal buluşmalarda “ya hep ya hiç” yaklaşımı yerine porsiyon kontrolüne odaklanın.

5. Menü seçerken kızartmalar yerine ızgara, fırın veya haşlama yöntemleriyle hazırlanan yemekleri tercih edin.

6. Tabağın yarısını sebzelerle tamamlayın, sosları ayrı isteyin ve karbonhidrat porsiyonlarını sınırlandırın.

7. Tatlı isteği geldiğinde önce gerçekten aç olup olmadığınızı değerlendirin. Su içmek, kısa bir yürüyüş yapmak veya nefes molası vermek bu istekle baş etme noktasında yardımcı olabilir.

8. Alışveriş yaparken “fit”, “light” veya “şekersiz” ifadelerine güvenmeyin. Ürünün içerik listesini ve eklenmiş şeker miktarını kontrol edin. Protein ve lif açısından zengin ürünleri tercih edin.

9. Alışverişe aç çıkmamaya özen gösterin. Açlık hissi plansız ve yüksek kalorili seçimleri artırabilir.

10. Hafta sonu kısa bir hazırlık yaparak sebzeleri doğrayın, baklagilleri porsiyonlayın ve sağlıklı alternatifleri hazır bulundurun. Böylece yoğun günlerde plansız ve sağlıksız seçimlerin önüne geçebilirsiniz.

AŞIRI YEME EĞİLİMİNİN ÖNÜNE GEÇEBİLİYOR
Hızlı iş temposuna sahip kişiler için her gün aynı saatlerde kahvaltı, öğle ve akşam yemeği tüketmek çoğu zaman mümkün olmayabiliyor. Bu nedenle katı kurallar yerine sürdürülebilir beslenme alışkanlıkları geliştirmek daha önemli diyen Beslenme ve Diyet Uzmanı Derya Eren, “Buradaki temel hedef, gün boyunca vücudu uzun süre aç bırakmadan gerekli besin öğelerini karşılayabilmek. Çantada ya da ofis çekmecesinde bulundurulabilecek yoğurt, kefir, taze meyve, çiğ kuruyemiş veya tam tahıllı sandviç gibi seçenekler pratik çözümler arasında. Protein ve lif açısından zengin bu ara öğünler, kan şekerinin daha dengeli seyretmesine yardımcı olurken enerji düşüşlerini azaltıyor ve akşam saatlerinde ortaya çıkabilen aşırı yeme eğiliminin önüne geçebiliyor” bilgilerini verdi.

Periodontal hastalıklar olarak ifade edilen diş eti hastalıklarına erken dönemde müdahale edilip, en kısa sürede tedaviye başlandığında süreç hasta açısından kolay ve başarılı bir şekilde yürütülüyor. Ancak aksi durumlarda diş çevresindeki kemik kaybının artmasıyla diş kayıpları yaşanabiliyor. En sık karşılaşılan dişeti hastalıklarında ise listenin başında gingivitis ve periodontitis var:

Gingivitis: Diş eti hastalığının başlangıcı olarak bilinen bu durum, ilk başlarda diş eti kanaması dışında çok büyük bir rahatsızlık vermez. Diş etleri; kanamalı, kızarık ve hacim olarak büyümüş haldedir ve dişlerin fırçalanması esnasında kanayan diş etleri artık hassaslaşmıştır. Tedavi edilmediğinde, periodontitise kadar ilerler ve diş ile diş etini destekleyen kemikte hasarlara yol açar.

Periodontitis: Diş eti hastalıklarının daha ilerlemiş halidir. Dişlere destek olan diğer dokularla birlikte, alveol kemiğinde de kayıp gözlemlenir. Diş ile diş eti arasında oluşan periodontal cepte bakteriler hızla ürer. Bu alan temizlenemeyen, küçük bir alandır. Hastalığın ilerlemesiyle, dişler sallanabilir ve buna bağlı olarak diş çekimi kaçınılmaz hale gelebilir.

Diş eti kanaması bazı sistemik hastalıkların da ilk sinyali olabilir
Diyabet, bazı kan hastalıkları, pıhtılaşma bozuklukları, bağışıklık sistemini etkileyen durumlar ve kullanılan bazı ilaçlar diş eti kanamasını artırabilir veya mevcut diş eti hastalığını ağırlaştırabilir. Bu nedenle devam eden diş eti kanaması hem ağız sağlığının hem de genel sağlığın değerlendirilmesi için önemli bir uyarı olarak kabul edilmelidir.

Diş eti hastalıklarının ilk ve en önemli belirtisi olan diş eti kanaması, diş ve diş etlerinin düzenli olarak fırçalanmadığı durumlarda, önce zararlı bakterilerin yoğunlaştığı mikrobiyal biyofilmin gelişmesi, ardından da diş etinde enfeksiyon oluşumları nedeniyle ortaya çıkan bir sorun. Diş eti kanaması nedenleri arasında en sık görülen faktörler ise; diş eti ve diş çevresindeki kemikleri etkileyen enfeksiyonlardır. Yapılan çalışmalara göre özellikle yetişkinlerde gözlemlenen diş kayıplarının büyük bir kısmı, diş eti ve çene kemiğini ilgilendiren sorunlardan kaynaklanıyor.

Diş eti kanamaları nasıl tedavi edilir?
Diş eti kanamaları günlük hayatı etkileyecek önemli bir sorundur ve diş eti hastalığının en erken belirtisidir. “Ağız bakımı, diş eti tedavilerinde ilk aşamadır” diyen Doç. Dr. Gökçe Aykol Şahin: “Uzman diş hekiminin yönlendirmeleri doğrultusunda doğru diş fırçalama yöntemi, uygun diş fırçasıyla dişlerin fırçalanması, diş arası temizliğinin yapılması ve uygun görülmesi halinde verilen gargaralar bu noktada önemlidir. Sonrasında tedavi aşamaları da hastalığın altında yatan nedene ve hastalığın seviyesine göre hekim tarafından düzenlenir” dedi.

Ayak tabanına ve bilek bölgesine yapılacak yumuşak hareketlerle masaj uygulamak, kan dolaşımını hızlandırarak büyük bir rahatlama sağlar. Bununla birlikte, özellikle bunaltıcı havalarda birkaç dakika boyunca yapılacak soğuk kompres uygulaması da şişkinlik hissini azaltmada oldukça etkilidir. Gün boyunca vücudu nemsiz bırakmamak, yani yeterli miktarda su tüketmek de bu süreçte kritik bir rol oynar; çünkü az su içmek vücudun ödem toplamasına yol açarken, düzenli su içmek bu problemi engeller. Son olarak, ayak sağlığını desteklemek adına dar ve sıkan ayakkabılardan kaçınarak daha geniş, konforlu modelleri tercih etmek gerekir.

Ayaklardaki şişlik genellikle günlük rutinlerden ve yaşam tarzından kaynaklansa da kimi zaman daha ciddi bir rahatsızlığın habercisi olabilir. Özellikle şişliğin uzun süre geçmemesi, sadece tek bir ayakta meydana gelmesi ya da buna şiddetli bir ağrı, kızarıklık ve solunum güçlüğü gibi şikayetlerin eşlik etmesi durumunda mutlaka bir doktora görünmek gerekir. Diğer yandan, herhangi bir tıbbi engel bulunmadığı sürece, günlük alışkanlıklarda yapılacak ufak değişiklikler ve uygulanacak doğal yöntemler bu sorundan kaynaklanan rahatsızlık hissini azaltmada pek çok kişi için yeterli olmaktadır.

Bağırsaklar sadece yiyeceklerin sindirilmesinde görev almaz; aynı zamanda savunma sistemimizin çok büyük bir kısmı bağırsaklarla doğrudan bağlantılıdır ve içerdikleri mikrobiyota bu düzenin korunmasında kritik bir rol üstlenir. Üstelik bağırsaklar ile beyin arasında karşılıklı ve son derece güçlü bir bağ vardır; öyle ki neşe veren serotonin hormonunun büyük bir bölümü aslında bağırsaklarımızda salgılanır. Bu sebepten ötürü sindirim sistemi sağlığı; bağışıklığımızı, metabolizma hızımızı, ruhsal durumumuzu, uyku düzenimizi ve hatta bazı sinirsel süreçlerimizi yakından etkiler. Kısacası hormonlar, bağışıklık sistemi ve bağırsaklar bir bütün olarak birbirini destekleyecek şekilde çalışır.

Kabızlık sıklıkla günlük yaşantımızdaki alışkanlıklarla ilişkili olsa da bazen arka planda ciddi sağlık problemlerinin işareti olabilir. Bu noktada kolonoskopi uygulaması; kalın bağırsağı detaylıca tarayarak polip, tümör, iltihaplanma veya şekil bozuklukları gibi sorunları erkenden tespit etmeye yarayan, özellikle de sebebi bulunamayan kronik kabızlıklarda büyük önem taşıyan bir yöntemdir. Yaşın ilerlemesiyle birlikte bağırsak kanseri ve polip oluşumu ihtimali yükseldiğinden, bu kontrollerde yaş faktörü kritik bir rol oynar. Genellikle standart gruptaki bireyler için bu kontroller 45 yaşında başlarken, ailesinde kalın bağırsak kanseri geçmişi olan ya da risk grubunda bulunan kişilerde kontroller çok daha erken yaşlarda yapılabilir ve takip sıklığı tamamen kişinin taşıdığı risk düzeyine göre planlanır.

Kabızlığın çözümünde herkes için geçerli tek bir beslenme programından söz etmek mümkün değildir. Çünkü bu problem; sindirim sisteminin yavaş çalışması, boşaltım sürecindeki işlevsel aksaklıklar, mevcut bazı rahatsızlıklar ya da düzenli kullanılan ilaçlar gibi pek çok farklı sebepten kaynaklanabilir. Bu yüzden öncelikle sorunu yaratan asıl kaynağın doğru tespit edilmesi şarttır. Kişinin yaşı, günlük alışkanlıkları, beslenme düzeni ve sahip olduğu diğer sağlık durumları bir arada ele alınarak tamamen kişiye özel bir yol haritası belirlenmelidir.

Kabızlık, tuvalete çıkma sıklığının azalması ya da boşaltım anında güçlük yaşanmasıyla kendini gösteren son derece yaygın bir sindirim sorunudur. Her bireyin kendi bağırsak düzeni farklılık gösterse de, genel olarak 3 gün veya daha fazla süre boyunca tuvalete çıkamamak kabızlık olarak nitelendirilir. Bazı insanlar bu durumu normalleştirip alışmış olsa da süreklilik kazanan kabızlık olağan bir durum değildir ve mutlaka altında yatan sebepler incelenmelidir. Besin alerjileri, hormonal düzensizlikler ve çeşitli sağlık problemleri bu duruma zemin hazırlayabilir. Ayrıca, kadınlarda hamilelik ve bebek emzirme süreçlerinde kabızlık problemiyle çok daha sık karşılaşılmaktadır.

Yenilen bazı gıdalara karşı vücudun gösterdiği alerjik reaksiyonlar, bağırsak yapısında reaksiyona yol açarak sindirim hareketlerini yavaşlatabilir ve kabızlığı tetikleyebilir. Bu yüzden, özellikle uzun zamandır geçmeyen veya sebebi bir türlü bulunamayan kabızlık durumlarında alerji faktörünün de incelenmesi gerekir. Soruna yol açan besin doğru belirlenip beslenme düzeninden çıkarıldığında, bağırsakların çalışma düzeni yeniden normale dönebilir ve kabızlık şikayetleri azalabilir. Dolayısıyla bu süreçte sadece görünen belirtileri hafifletmeye çalışmak yerine, probleme zemin hazırlayan temel faktörleri bulup çözmek büyük önem taşır.

Sindirim sistemini rahatlatmak için brokoli, ıspanak, enginar gibi sebzeler; elma, incir, kayısı gibi meyveler; bakliyatlar, tam tahıllar ve kuruyemişler gibi bol lifli gıdalar tüketilmelidir. Bağırsak florasını güçlendirmek adına soğan, sarımsak, pırasa gibi prebiyotiklerin yanı sıra yoğurt ve kefir gibi probiyotik kaynaklarına da beslenmede yer verilmelidir. Bunların yanında soğuk sıkım zeytinyağı kullanmak, gereksiz antibiyotikten kaçınmak, düzenli uyumak ve stresi yönetmek de sürece katkı sağlar; çünkü tek bir mucize besin yoktur, asıl çözüm dengeli ve çeşitli beslenmektir.

Nasıl önlem almalı?
-Ellerini sık sık sabunlu suyla yıkayın.

-Açıkta satılan ve riskli gıdalardan (tavuk, sütlü tatlılar, deniz ürünleri) kaçının.

-Evde hasta birey varsa izole olmasına dikkat edin. Kullandığı tuvaleti mutlaka dezenfekte edin.

-Besinleri 4 °C ve altında muhafaza edin.

-Yemekleri günlük olarak tüketin ve tekrar ısıtmaktan kaçının.

-Temizliğinden emin olduğunuz deniz ve havuzları tercih edin.

-Deniz ve havuz suyu yutmaması gerektiği konusunda sık sık uyarın.

SICAK ÇARPMASI
Yaz aylarının en tehlikeli sağlık sorunlarından biri olan sıcak çarpması özellikle uzun süre güneş altında kalan, yeterince su tüketmeyen veya kapalı ve havasız ortamlarda bulunan çocuklarda görülüyor. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Özlem Altay Yücel, çocuklarda terleme mekanizmasının yetişkinlere göre daha hassas olduğu için vücut ısısının hızlı yükselebildiği uyarısında bulunuyor. Dr. Özlem Altay Yücel, vücut ısısının aşırı yükselmesiyle ortaya çıkan bu tabloda zaman kaybetmeden hekime başvurmanın yaşamsal önem taşıyabildiğine dikkat çekerek, “Sıcak çarpmasının belirtileri arasında yüksek ateş, baş ağrısı, halsizlik, baş dönmesi, bulantı ve bilinç bulanıklığı yer almaktadır. Şüpheli durumlarda çocuğun derhal gölgeye alınması ve tıbbi yardım istenmesi gerekmektedir” diyor.

Nasıl önlem almalı?
-Güneş ışınlarının yeryüzüne en dik geldiği 11.00–16.00 saatleri arasında mümkünse dışarıya çıkarmayın.

-Güneş çarpmasının en önemli tetikleyicilerinden biri yetersiz sıvı alımıdır. Dolayısıyla susama hissi olmasa bile bol su içmesini sağlayın.

-Dışarı çıkarken açık renkli, ince ve pamuklu kıyafetler tercih edin. Bu tür giysiler vücut ısısının dengelenmesine yardımcı oluyor.

-Dışarı çıkmadan 30 dakika önce en az 30 SPF korumalı güneş koruyucu krem uygulayın. Korumayı her iki saatte bir düzenli olarak yenileyin.

-Güneş altında uzun süre fiziksel aktivite yaptırmayın, gölge alanlarda oynamasını teşvik edin.

-Şapka ve güneş gözlüğü kullanımını alışkanlık haline getirin.

DIŞ KULAK YOLU ENFEKSİYONU
Dış kulak yolu enfeksiyonu yaz aylarında çocuklarda sık görülen bir diğer sağlık sorunu olarak karşımıza çıkıyor. Deniz ve özellikle havuz suyu içindeki mikroplar, yüzme sonrası dış kulak yolunun ıslak kalması, kulak çubukları ile kulak yolu mukozasının zarar görmesi dış kulak yolu enfeksiyonuna yol açabiliyor. Kulakta tıkanıklık hissi, şiddetli ağrı, akıntı ve hafif işitme kaybı belirtileri arasında yer alıyor. Dr. Özlem Altay Yücel, çocuklarda gelişen bu şikayetlerde zaman kaybetmeden hekime başvurulması gerektiği uyarısında bulunuyor.

Nasıl önlem almalı?
-Kulağının nemli kalmamasına dikkat edin.

-Kulağını temizlerken kulak çöpü kullanmayın. Havluyla dış bölgesini temizleyin.

-Özellikle havuza girerken silikon kulak tıkaçları veya sıkı bone kullanmasını sağlayın.

-Temizliğinden emin olduğunuz deniz ve havuzları tercih edin.

-Yanma ve batma hissi,

-Yabancı cisim (kum kaçmış gibi) hissi,

-Kızarıklık ve anlık bulanık görme gibi şikayetler meydana gelebilir

Güneş gözlüğü, kalkan rolü görüyor
Yaz aylarında gözü tehdit eden bir diğer önemli unsurun da ultraviyole (UV) ışınları olduğunu belirten Göz Hastalıkları Uzmanı Op. Dr. Murat Direl, doğru güneş gözlüğü kullanmanın önemini şu sözlerle aktarıyor: "Güneşten gelen zararlı UV ışınları uzun vadede katarakt oluşumunu hızlandırabileceği gibi, göz yüzeyinde 'kuş kanadı' olarak bilinen doku büyümelerine de yol açabilir. Bu nedenle yaz aylarında dışarı çıkarken mutlaka UV filtreli, sertifikalı ve yüz yapısına uygun, geniş çerçeveli güneş gözlükleri tercih edilmelidir. Güneş gözlükleri aynı zamanda rüzgarla taşınan polen ve tozların gözle temasını fiziksel olarak keserek alerji riskini de azaltır."

Günlük yaşamı olumsuz etkiliyor
Yaz aylarının gelmesiyle birlikte birçok kişi gözlerinde kaşıntı, sulanma, kızarıklık ve batma gibi şikayetler yaşamaya başlayabiliyor. Özellikle sıcak hava, polen yoğunluğu, toz, rüzgar ve uzun süre klima kullanılan kapalı ortamlar göz yüzeyini etkileyerek çeşitli rahatsızlıklara neden olabilir. Günlük yaşamı olumsuz etkileyen bu belirtiler çoğu zaman basit bir yorgunluk olarak değerlendirilse de, altta yatan nedenin doğru belirlenmesi önem taşıyor. Göz Hastalıkları Uzmanı Op. Dr. Murat Direl, yaz aylarında artış gösteren göz şikayetlerinin önemli bir bölümünün alerjik göz nezlesi ve göz kuruluğuyla ilişkili olabileceğini belirtiyor.

Alerjik göz nezlesi daha sık görülebiliyor
Alerjik konjonktivit olarak adlandırılan göz alerjileri, gözün dış yüzeyini ve göz kapaklarının iç kısmını örten dokunun çeşitli alerjenlere karşı verdiği reaksiyon sonucu ortaya çıkabiliyor. Polenler, çimenler, tozlar ve çevresel etkenler özellikle ilkbahar sonu ve yaz döneminde belirtilerin artmasına neden olabiliyor. Op. Dr. Murat Direl, alerjik göz nezlesinde en sık görülen belirtilerin göz kaşıntısı, sulanma, kızarıklık ve yanma hissi olduğunu belirterek şu bilgileri paylaşıyor: "Yoğun kaşıntı hissi alerjik göz hastalıklarının en belirgin bulgularından biridir. Gözleri sürekli ovalamak şikayetleri artırabileceği gibi göz yüzeyinde tahrişe de yol açabilir. Bu nedenle belirtilerin ortaya çıkması durumunda gözlerin ovuşturulmaması önemlidir."

Havuz suyu ve denizde kontak lens kullanımına dikkat
Havuz sularını temiz tutmak için kullanılan klor ve diğer kimyasallar göz yüzeyini tahriş edebilir. Daha da önemlisi, durağan havuz sularında üreyebilen bazı mikroorganizmalar, özellikle kontak lens kullanan kişilerde ciddi kornea enfeksiyonlarına yol açabilir. Bu nedenle havuza ya da denize girerken kontak lenslerin mutlaka çıkarılması, gözlerin suyla temasını önlemek için ise yüzücü gözlüğü kullanılması önerilir. "Her göz kızarıklığı veya kaşıntısı aynı nedene bağlı değildir. Bilinçsizce kullanılan bazı göz damlaları, göz tansiyonu ve katarakt gibi çok daha ciddi sorunları tetikleyebilir. Şikayetler başladığında bir göz hastalıkları uzmanına başvurulmalı ve hekimin önereceği kişiye özel tedavi ya da suni gözyaşı takviyeleri kullanılmalıdır."

Stresi dengelemeye yardımcı oluyor
Modern şehir yaşamında vücudun stres alarm sisteminin hiç kapanmamasının büyük bir sorun olduğunun altını çizen Beslenme ve Diyet Uzmanı Kumsal Kurucu, “Sürekli açık kalan bu “alarm hali”, zamanla kortizol dengesinin bozulmasına, uyku kalitesinin düşmesine, insülin direncinin tetiklenmesine ve vücudun sürekli tetikte kalmasına yol açıyor. Adaptojenler ise bu sistemi tamamen kapatmaz; ancak aşırı çalışan stres yanıtını dengelemeye yardımcı olabilir” diyor.

Her adaptojen herkeste aynı etkiyi göstermiyor. Örneğin; ashwagandha daha çok zihni susmayan ve uykuya dalmakta zorlanan kişilerde öne çıkarken, rhodiola sabah yorgun uyanan ve gün içinde tükenmiş hisseden kişilerde tercih edilebiliyor. Ginseng ise enerji, odaklanma ve performans desteği amacıyla kullanılabiliyor. “Herkese aynı takviye” yaklaşımının yanlış olduğunu belirten Beslenme ve Diyet Uzmanı Kumsal Kurucu, “Hangi desteğin kim için gerekli olduğuna uzman değerlendirmesiyle karar verilmeli” uyarısında bulunuyor.

‘Stresi yönetmeden sağlığı yönetemezsiniz’
Yapılan bilimsel çalışmalarda adaptojenlerin özellikle stres yönetimi ve kortizol dengesi üzerinde olumlu etkiler sağlayabileceği gösterilse de tek başına bir çözüm olarak görülmüyor. Düzensiz uyku, yoğun stres, yetersiz beslenme ve gün boyu kafeinle ayakta kalma gibi alışkanlıkların devam ettiği sürece adaptojenlerle sağlanan ilerlemenin sınırlı olacağını ifade eden Beslenme ve Diyet Uzmanı Kumsal Kurucu, “Bu nedenle adaptojenler bir tedavi yöntemi değil, doğru yaşam sisteminin destekleyici bir parçası olarak değerlendirilmeli. Adaptojenler doğru kişide ve doğru zamanda kullanıldığında stres yönetiminde anlamlı katkı sağlayabilir. Ancak sağlık hiçbir zaman tek bir kapsüle indirgenemez. Stresi yönetmeden sağlığı yönetemezsiniz” diyor.

Gün içinde yaşanan yoğun iş temposu ve uzun çalışma saatleri vücudun stres sistemini sürekli aktif tutmasının yanı sıra enerji düşüklüğünden insülin direncine, uyku problemlerinden ruh hali değişimlerine kadar pek çok sorunu da beraberinde getirebiliyor. Stresi yönetmeden sağlığın yönetilemeyeceğini belirten Beslenme ve Diyet Uzmanı Kumsal Kurucu, “İşte bu noktada son yıllarda hem bilimsel literatürde hem de fonksiyonel tıpta Adaptojen kavramı öne çıkıyor. Adaptojenlerle ilgili çalışmalar özellikle stres ve kortizol üzerinde olumlu etkiler göstermektedir” diyor.

2-Nefes darlığı

Çarpıntıyla birlikte nefes almakta zorlanılması, kalbin yeterince verimli çalışamadığını gösterebiliyor. Merdiven çıkarken ya da kısa yürüyüşlerde bile nefes nefese kalınması dikkat gerektiriyor.

3-Baş dönmesi ve bayılma hissi
Kalp ritmindeki bozukluklar beyne giden kan akışını etkileyebiliyor. Bu nedenle çarpıntıyla birlikte baş dönmesi, göz kararması ya da bayılma hissi yaşanması durumunda kardiyoloji uzmanına başvurmakta fayda var.

4-Soğuk terleme

Aniden başlayan yoğun terleme bazı kalp problemlerinde görülebiliyor. Özellikle çarpıntıyla birlikte gelişen soğuk terleme acil değerlendirme gerektirebiliyor.

5-Halsizlik ve aşırı yorgunluk
Kişinin kendini normalden çok daha yorgun hissetmesi, günlük aktivitelerde bile zorlanması kalbin düzensiz çalıştığını düşündürebiliyor. Bu nedenle herhangi bir aktivite olmadan ortaya çıkan halsizlik ve aşırı yorgunluk şikayetlerini ihmal etmemek gerekiyor.

6-Nabzın düzensiz hissedilmesi

Kalbin bazen çok hızlı, bazen de düzensiz atıyormuş gibi hissedilmesi ritim bozukluklarının işareti olabiliyor. Prof. Dr. Hayıroğlu, özellikle sık tekrar eden düzensizliklerde kontrolün şart olduğunu belirtiyor.

7-Çarpıntının uzun sürmesi
Birkaç saniyelik kısa çarpıntılar çoğu zaman geçici nedenlerden kaynaklanabiliyor. Ancak dakikalarca süren ya da sık sık tekrarlayan çarpıntılar ileri inceleme gerektirebiliyor.

8-Dinlenirken ortaya çıkması

Egzersiz ya da heyecan olmadan, özellikle istirahat halinde gelişen çarpıntıların, bazı kalp ritim bozukluklarına işaret edebildiğini belirten Prof. Dr. Hayıroğlu, bu durumda mutlaka doktora başvurulması gerektiğini söylüyor.

Gençlerde ve çocuk yaş grubunda sık görülüyor
Modern yaşamın yol açtığı düzensiz uyku alışkanlıkları, sigara, yoğun stres, sağlıksız beslenme, hareketsizlik, kronik hastalıklar ve aşırı kafein tüketimi gibi etkenler kalp sağlığını olumsuz etkiliyor. Özellikle son yıllarda giderek yaygınlaşan uykusuzluk sorunu, kalp ritminde bozulmalara ve çarpıntı şikayetlerine zemin hazırlayabiliyor. Kardiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Mert İlker Hayıroğlu, çoğu zaman önemsenmeyen uyku apnesi ve horlama problemlerinin de uzun vadede ciddi ritim bozukluklarına yol açabildiğini belirterek “Kalp çarpıntısı, günümüzde yalnızca yetişkinlerde değil, gençlerde hatta çocuk yaş grubunda da daha sık görülüyor. Bilimsel çalışmalar; uyku düzenindeki bozuklukların, uyku apnesi ve horlama gibi sorunların kalp ritmini olumsuz etkileyebildiğini gösteriyor. Kalp çarpıntısı bazı durumlarda müdahale gerektiren önemli ritim bozukluklarının habercisi olabiliyor” diyor.

Kalp ritmi bozukluğunda yeni nesil tedavi

Kardiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Mert İlker Hayıroğlu, günümüzde teknoloji ve tıp alanındaki hızlı gelişmeler sayesinde kalp ritim bozukluklarına çok daha erken ve doğru şekilde tanı konulabildiğini belirterek yeni nesil tedavi yaklaşımlarına yönelik şöyle konuşuyor: “Son yıllarda ritim bozukluklarına daha sık ve daha erken tanı koyabiliyoruz. Üç boyutlu haritalama sistemleri sayesinde kalpteki ritim bozukluğunun kaynağını daha net tespit edebiliyoruz ve uzun vadede daha yüz güldürücü sonuçlar alıyoruz. Kısa vadede önemsenmeyen bazı ritim bozuklukları, ani ölüme neden olmasa da, uzun dönemde diyabet ve hipertansiyon gibi kronik hastalıkların zemininde kalp yetmezliğine yol açabiliyor. Bu nedenle artık beklemeden müdahale etmeyi tercih ediyoruz. Tedavide pil ihtiyacı yoksa, hastaların büyük bir kısmında ablasyon yöntemleri uygulanabiliyor. Üç boyutlu haritalama sistemleri sayesinde işlem sırasında minimum radyasyon kullanılıyor ve anestezi desteğiyle daha güvenli bir tedavi süreci sağlanıyor.”

Gastroenteroloji Uzmanı Dr. Mustafa Yalçın, havaların giderek ısındığını, yüksek sıcaklıkların bakterilerin üremesi için ideal ortam oluşturduğunu söyledi. Yaz aylarında gıdaların çok daha hızlı bozulduğunu belirten Uzm. Dr. Yalçın, özellikle et, tavuk, süt ve deniz ürünleri uygun sıcaklıkta saklanmadığında kısa sürede zararlı hale gelebildiğini kaydetti. Yaz mevsiminin başlamasıyla birlikte gıda zehirlenme vakalarını daha çok görmeye başlayacaklarını ifade eden Uzm. Dr. Yalçın "Açıkta satılan yiyecekler, iyi yıkanmamış sebze ve meyveler ile hijyen kurallarına uyulmayan ortamlarda hazırlanan gıdalar risk taşıyor." diye konuştu.

Gıda zehirlenmesinin genellikle kısa sürede belirti verdiğini ifade eden Uzm. Dr. Yalçın, belirtiler hakkında da bilgi verdi. Bulantı, kusma, ishal, karın ağrısı ve ateşin gıda zehirlenmelerinde en sık görülen belirtiler olduğunu kaydeden Yalçın, bazı durumlarda halsizlik ve sıvı kaybına bağlı ciddi tabloların da ortaya çıkabileceğini söyledi.

Uzm. Dr. Yalçın gıda zehirlenmesi vakalarında ilk müdahalenin önemine dikkat çekti. Gıda zehirlenmesi şüphesi durumunda en önemli adımın sıvı kaybını önlemek olduğunu vurgulayan Yalçın, şöyle konuştu: "Bol su tüketilmeli, mümkünse elektrolit içeren sıvılar alınmalıdır. Ağır ve yağlı yiyeceklerden uzak durulmalı, mideyi yormayan hafif gıdalar tercih edilmelidir. Şikayetler şiddetliyse mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır."

Öte yandan Uzm. Dr. Yalçın, toplumda yaygın olarak yapılan bazı yanlış uygulamalara da değinip uyarılarda bulundu. Her gıda zehirlenmesinde antibiyotik kullanımı gerekmediğini, bilinçsiz ilaç kullanımının tabloyu daha da kötüleştirebileceğini kaydeden Uzm. Dr. Yalçın, "Ayrıca kusmayı durdurmak için rastgele ilaç almak veya ‘zehir çıktı’ düşüncesiyle aşırı müdahalede bulunmak doğru değildir." dedi.

Yaz aylarında basit önlemlerle gıda zehirlenmelerinin büyük ölçüde önlenebileceğini belirten Uzm. Dr. Yalçın, özellikle çocuklar, yaşlılar ve kronik hastalığı olanların daha dikkatli olması gerektiğini sözlerine ekledi. Uzm, Dr. Yalçın, gıda zehirlenmelerinden korunmak için önerilerini şöyle sıraladı: "Gıdaları uygun sıcaklıkta saklayın. Açıkta satılan yiyeceklerden kaçının. Sebze ve meyveleri iyi yıkayın. Çiğ ve pişmiş gıdaları ayrı tutun. Son kullanma tarihi geçmiş ürünleri tüketmeyin."

Yaz aylarında terlemeyle birlikte vücudun daha fazla sıvı ve elektrolit kaybettiğini ifade eden Gündüz, "Artan sıcakların etkisiyle vücudun su ihtiyacı yükseliyor. Kaybedilen sıvının yerine konulması için düzenli su tüketimi büyük önem taşıyor. Bireylerin yaptığı en büyük hatalardan biri ise su yerine çay ve kahve tüketmek. Çay ve kahve suyun yerini tutmaz. Aksine vücudun sıvı ihtiyacını daha da artırabilir" diye konuştu.

Yaz aylarında beslenme alışkanlıklarının da mevsime uygun şekilde düzenlenmesi gerektiğini belirten Gündüz, "Kızartma ve kavurma gibi ağır yemekler yerine zeytinyağlı sebze yemekleri, soğuk çorbalar ve tahıllı salatalar tercih edilmeli. Sıcak havalarda tüketilen ağır yemekler sindirim sistemi üzerinde yük oluştururken, bazı kardiyovasküler sorunların da tetiklenmesine neden olabilir" ifadelerini kullandı.

Yaz meyvelerinin vitamin ve mineral açısından değerli olduğunu ancak porsiyon kontrolünün unutulmaması gerektiğini vurgulayan Diyetisyen Çisem Gündüz, "İncir, üzüm, kavun ve karpuz yaz aylarının vazgeçilmez meyveleri arasında yer alıyor. Ancak bu meyvelerin glisemik indeksleri yüksektir. Özellikle diyabet hastalarının tüketim miktarlarına dikkat etmesi gerekir. Sağlıklı bireylerde günlük meyve tüketimi kadınlarda ortalama iki, erkeklerde ise üç porsiyonu geçmemelidir" dedi.

Yüksek sıcaklıkların gıda güvenliği açısından da risk oluşturduğunu belirten Beslenme ve Diyet Uzmanı Çisem Gündüz, daha sonra şunları söyledi:

"Et, tavuk, balık, yumurta ve süt gibi çabuk bozulan besinlerin açıkta bekletilmesi ciddi besin zehirlenmelerine yol açabilir. Yaz aylarında özellikle dışarıda tüketilen yiyeceklerde saklama şartlarına dikkat edilmeli. Sıcak havalarda serinlemek amacıyla asitli ve şekerli içeceklere yönelmekte sakıncalı. Bu tür içecekler hem gereksiz kalori alımına neden oluyor hem de sindirim sistemini olumsuz etkileyebiliyor. Bunun yerine soğutulmuş bitki çayları, maden suyu ve su bazlı içecekler tercih edilebilir. Böylece hem sıvı hem de elektrolit dengesi daha sağlıklı şekilde korunabilir."

Öte yandan, Gündüz, yaz aylarında sağlıklı kalmanın temelinde yeterli su tüketimi, hafif beslenme, porsiyon kontrolü ve güvenli gıda tüketiminin yer aldığını sözlerine ekledi.

Görme yetisinde hızla azalma yaşanabiliyor
Sarı nokta hastalığı temel olarak kuru tip ve yaş tip olmak üzere iki ana gruba ayrılıyor. Hastaların büyük çoğunluğunda kuru tip geliştiğini anlatan Göz Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Özlem Şahin, “Kuru tipte retina altında zamanla biriken ve drusen adı verilen birikintiler ile buna eşlik eden hücre kaybı sonucunda görme yetisi yavaşça azalmaktadır. İleri evrelerinde de coğrafik atrofi olarak adlandırılan ve retina hücrelerinde belirgin kayıp ve bunun sonucunda görme kalitesinde azalmayla seyreden tablo gelişebilmektedir” bilgisini veriyor. “Yaş tip ise daha az görülmesine rağmen görme kaybından en sık sorumlu olan formudur” diyen Prof. Dr. Özlem Şahin, şu bilgileri veriyor: “Bu tipte retina altında anormal ve kırılgan yeni damarlar gelişmektedir. Bu damarlar sıvı veya kan sızdırarak makulanın yapısını bozabilmekte ve görmede haftalar hatta günler içinde belirgin azalmaya neden olabilmektedir. Erken tanı ve zamanında tedavi, yaş tip sarı nokta hastalığında görmenin korunması açısından büyük önem taşımaktadır.”

Sigara kullanımı riski yaklaşık 2 kat artırıyor!
İlerleyen yaş sarı nokta hastalığının en önemli risk faktörünü oluşturuyor. Görülme sıklığı özellikle 55 yaşından sonra belirgin olarak artıyor. Bunun yanı sıra sigara kullanımı, hipertansiyon, diyabet ve kardiyovasküler hastalıklar sarı nokta hastalığının gelişme riskini anlamlı ölçüde artıran risk faktörleri arasında yer alıyor. Güncel çalışmalar sigara kullanımının riski yaklaşık iki kat artırdığını gösteriyor. Ayrıca aile öyküsü ve bazı genetik varyasyonların da önemli risk faktörleri olarak kabul edildiğini aktaran Prof. Dr. Özlem Şahin, “Obezite, fiziksel hareketsizlik, sağlıksız beslenme alışkanlıkları ve düşük antioksidan alımı gibi faktörlerin de katkıda bulunabileceği düşünülmekle birlikte bunların etkileri konusunda literatürde daha değişken sonuçlar bulunmaktadır” diyor.

Bu sorunları göz ardı etmeyin
Sarı nokta hastalığı erken evrede genellikle belirti vermiyor veya belirtiler çok hafif seyrediyor. Bu nedenle hastalar sorunlarının yaşlılığa bağlı olduğunu düşünüyor. Hastalık ilerledikçe merkezi görmede bozulma başladığına işaret eden Göz Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Özlem Şahin, aşağıda yer alan belirtilerden birinin ortaya çıkması halinde zaman kaybetmeden göz hastalıkları uzmanına başvurulması gerektiğine dikkat çekiyor.

1-Düz çizgilerin eğri veya dalgalı görünmesi

2-Okuma sırasında harflerin bulanıklaşması

3-Karşıya bakarken silik noktaların oluşması

4-Gölgelerin veya birbirine yakın renklerin ayırt edilmesinde güçlük

5-Karanlıkta görmenin belirgin şekilde zorlaşması

6-Işığa karşı hassasiyet artışı

7-Görüntülerdeki detayların kaybolma hissi

Tedaviden başarılı sonuçlar elde ediliyor
Sarı nokta hastalığının tanı sürecinde detaylı göz muayenesinin yanı sıra retina görüntüleme yöntemleri ve optik koherens tomografi gibi gelişmiş teknolojilerden faydalanılıyor. Bu sayede retina tabakasındaki değişiklikler ayrıntılı şekilde incelenebiliyor. Tedavinin temel hedefi ise mevcut görmeyi korumak ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak. Göz Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Özlem Şahin, hastalığın tipi ve evresinin uygulanacak tedaviyi belirlediğini anlatarak, “Kuru tip sarı nokta hastalığında vitamin ve mineral takviyeleri uygun hastalarda hastalığın ilerleme riskini yaklaşık yüzde 25 oranında azaltmaktadır. Ayrıca yeşil yapraklı sebzelerden zengin beslenme, omega-3 yağ asitlerinin tüketimi, düzenli egzersiz, tansiyon ve kolesterol kontrolü ile sigaranın bırakılması gibi yaşam tarzı değişiklikleri de önem taşımaktadır” diyor. Son yıllarda ileri evre kuru tip hastaları için göz içi iğne tedavisinin de geliştirildiğini belirten Prof. Dr. Özlem Şahin, belirli aralıklarla göze uygulanan bu yöntemin hastalığın retina üzerindeki hasarının ilerleme hızını yavaşlatmaya yardımcı olabildiğini söylüyor.

Görme düzeyleri korunabiliyor
Yaş tip sarı nokta hastalığının tedavisinde ise göz içine enjeksiyonla uygulanan ilaçlar önemli bir yer tutuyor. Bu tedaviyle, retina altındaki anormal damar oluşumunun ve sıvı sızıntısının kontrol altına alınması hedefleniyor. Enjeksiyon tedavisi sayesinde hastaların görme düzeyleri korunabiliyor, hatta bazı hastalarda görme yeteneğinde iyileşme sağlanabiliyor. Prof. Dr. Özlem Şahin, “Son zamanlarda bu iğne tedavilerinin sıklığının azalmasında önemli gelişmeler yaşanmakla beraber, yılda 10-12’ye varan iğne sayıları görme keskinliğinin korunmasında önemli rol oynamaktadır” diye konuşuyor.

Sağlıklı yaşam alışkanlıkları koruyucu rol oynuyor

Genetik kökeni ağır bastığından sarı nokta hastalığını önlemek her zaman mümkün olmasa da riski azaltmaya ve ilerlemesini yavaşlatmaya yardımcı olabilecek bazı önlemler bulunuyor. Prof. Dr. Özlem Şahin, bu önlemleri şöyle sıralıyor: “Özellikle sigara kullanmamak, düzenli fiziksel aktivite yapmak, sağlıklı vücut ağırlığını korumak ve kardiyovasküler risk faktörlerini kontrol altında tutmak önem taşımaktadır. Ayrıca dengeli beslenme (yeşil yapraklı sebzeler, balıkta bulunan omega-3 yağları), kan basıncı/şeker/kolesterol kontrolü gibi sağlıklı yaşam tarzı faktörleri hastalığın gelişimini yavaşlatmaktadır. Uzun süreli güneş ışığına maruziyeti azaltmak için güneş gözlüğü kullanmak da retina sağlığını korumaya yardımcı olmaktadır.”

Uzman değerlendirmesi gerektiriyor!
Taşın hastada şikâyet oluşturup oluşturmadığının ve ileride oluşturabileceği risklerin değerlendirilmesi gerektiğine vurgu yapan Dr. Şükrü Arslan, sözlerini şöyle tamamladı: “Yani hastada şikâyete sebep olan semptomatik taşlar varsa, safra kanalına düşme ihtimali daha yüksek olan milimetrik boyutlu taşlar varsa, kanser gelişmesine zemin hazırlayan özellikle üç santimden büyük boyutlu taşlar varsa, porselen kese dediğimiz safra kesesi duvarında kireçlenme durumu varsa, hastada aynı zamanda diyabet hastalığı da varsa, bu tarz hastalar mutlaka bir uzman tarafından değerlendirilmeli.”

Çeşitli şikâyetlerle de ortaya çıkabiliyor!
Safra kesesinin besin sindirimi için gerekli olan safranın depolandığı bir organ olduğunu hatırlatan Dr. Şükrü Arslan, “Bazı kişilerde safra sıvısının yoğunlaşıp kristalize olmasıyla taşlar oluşabilir” dedi. Bu taşların bazen hiçbir şikâyete sebep olmayabileceğini ifade eden Dr. Arslan, “Bazen de özellikle yağlı gıdalardan sonra karnın sağ üst tarafında ağrıya, bu ağrının omuz ve sırta vurmasına, bulantı, kusma, hazımsızlık ve şişkinlik şikayetlerine sebep olabilir” şeklinde konuştu.

Ameliyatın amacı, hayati risklerin önüne geçmek
Taşın safra kanalını tıkayabileceğine değinen Dr. Şükrü Arslan, şunları söyledi: “Tıkanma neticesinde ateş, titreme, cilt ve gözde sararma, dışkı renginde açılma, idrar renginde koyulaşma gibi bulgular meydana gelebilir. Hastalığın tedavisinde günümüzde laparoskopik yani kapalı yöntemle ameliyatlar yapılabiliyor. Bu ameliyatta taşla beraber safra kesesi de alınır. Ameliyattan kısa süre sonra hastalar sosyal hayatlarına dönebilirler. Safra kesesi ameliyatıyla hem safra taşına bağlı şikayetlerin ortadan kaldırılması hem de ileride gelişebilecek hayati risklerin önüne geçilmesi hedeflenir.”

Kendisi de Dikkat Eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu yani DEHB tanısı alan uzman, yıllarca süren yaratıcı sektör kariyerindeki tükenmişlik ve suçluluk döngüsünden nasıl kurtulduğunu ve uyku kalitesini nasıl artırdığını anlatıyor. Bu rehber, özellikle zihnini susturmakta zorlanan ve farklı bir nörolojik yapıya sahip olan herkes için hayati ipuçları içeriyor.

Uzun yıllar boyunca sabahları uyanmakta zorlanan ve kendini zamanında yatağa sokmak için daha fazla irade gücüne ihtiyacı olduğuna inanan uzman, gerçeğin çok daha farklı olduğunu sonradan fark ettiğini belirtiyor. Kendisine DEHB tanısı konulana kadar bu durumun kişisel bir başarısızlık olduğunu varsaydığını aktaran psikoterapist, DEHB'li birçok kişinin biyolojik saatinin aslında genetik olarak gecikmiş olduğunu vurguluyor. Psikoterapi eğitiminden sonra uykuyu çalışmalarının merkezine aldığını belirten uzman, uykunun enerjiden hafızaya, ilişkilerden motivasyona kadar yaşamın her alanını doğrudan etkilediğini söylüyor.

Uzman, kafeinin uyku basıncını artıran kimyasal olan adenozini bloke ettiğini söylüyor. Ancak adenozin isimli bu kimyasalın arka planda birikmeye devam ettiğini belirten terapist, kafeinin öğleden sonra veya akşam saatlerinde hala vücutta kalması durumunda gece uykuya dalmak için gereken uyku basıncını azalttığını aktarıyor. Kafeine karşı toleransın her insanda farklı olduğunu ifade eden uzman, genel bir kural olarak öğleden sonra geç saatlerde kafein tüketilmemesi gerektiğini, hatta tamamen bırakmanın ciddi fayda sağlayabileceğini vurguluyor.

Uzman, özellikle DEHB'li beyinler için tamamlanmamış görevlerin, dağınıklığın veya kararsızlıkların sürekli bir arka plan yükü oluşturduğunu aktarıyor. Bu durumun sessizce enerjiyi tükettiğini ve uykuya olumsuz yansıdığını belirten terapist, görsel stresi azaltmak için önemli alanların düzenlenmesi gerektiğini vurguluyor. Bilişsel yükü azaltmak adına yemekleri otomatikleştirmeyi, hatırlatıcılar kullanmayı ve kararları basitleştirmeyi tavsiye eden uzman, nöroçeşitli beyinlerin bu görünmez yükü daha fazla taşıdığını ifade ediyor.

Geceleri çok az uyumanın, düzensiz uyanma saatlerinin veya gün içinde kullanılan ilaçların etkisinin geçmesinin öğlen uykusu ihtiyacının gerçek nedenleri olabileceğini söylüyor. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan beyinler için kısa uykuların oldukça zor olabileceğini ifade eden terapist, zamanı takip edememe sorunu yüzünden fazla uyumanın veya eskisinden daha sersem uyanmanın kolay olduğunu aktarıyor.

Nöroçeşitlilik olsun ya da olmasın, tüm beyinlerin açık ve kapalı modları arasında net bir sınıra ihtiyacı bulunuyor. Uzman, bu net sınır olmadığında iş ve çalışma aktivitelerinin kolayca geceye sarkabileceğini ifade ediyor. Kendinize mutlaka bir kapanış ritüeli oluşturmanız gerektiğini belirten terapist, dizüstü bilgisayarınızı kapatıp gözden uzaklaştırmanızı, çalışma aletlerinizi kaldırmanızı veya yarının ilk görevini bir kenara yazmanızı öneriyor.

Saat çok geç olmasına ve uyumanız gerektiğini bilmenize rağmen kendinizi sürekli bir şeyler yaparken buluyor olabilirsiniz. Uzman, bir bölüm daha dizi izleme, sosyal medyada sayfayı aşağı kaydırma, internet sitelerinde derin araştırmalara dalma veya aniden gelen bir mesajı yanıtlama isteğinin arkasındaki mekanizmayı açıklıyor. Bu anlarda uykunuzun bile gelmemiş olabileceğini belirten terapist, ödül arama davranışı ve zaman algısının körlüğü işin içine girince niyetinizden çok daha uzun süre ekrana kilitlenebileceğinizi ifade ediyor.

Eğer uzun süredir yatakta olmanıza rağmen hala uyanıksanız yapmanız gereken en doğru şey yataktan çıkmaktır. Uzman, loş ışıkta sakinleştirici bir şeyler yaparak yatak ile kaygı arasındaki zihinsel bağlantıyı kırmanız gerektiğini vurguluyor. Ayrıca uykuyu en sevdiğiniz sesli kitap, ağırlıklı battaniye, yumuşak ışıklandırma veya dinlendirici bir müzik listesi gibi hoşunuza giden unsurlarla birleştirmenizi öneren psikoterapist, uykuya dalmanız gerektiğini düşünmeden çok daha önce gevşeme sürecine başlamanızı tavsiye ediyor.