Emin Elmacı yazdı: 19 Mayıs nasıl bayram haline geldi?

Dokuz Eylül Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü'nde görev yapan Doktor Öğretim Üyesi Emin Elmacı, 19 Mayıs'ın nasıl bayram olduğunu BEN Haber için kaleme aldı.

Emin Elmacı yazdı: 19 Mayıs nasıl bayram haline geldi?

EMİN ELMACI YAZDI

19 Mayıs 1919 tarihi bir devrimin başlamasına yol açan önemli bir olayın başlangıcıdır. Bu tarih kurulacak olan yeni devletin tohumlarının da atılacağı günün başlangıcıdır. Nasıl bayrama dönüştüğünüyse gelin birlikte hatırlayalım.

İLK MİLLİ BAYRAM İD-İ MİLLİ

Fransız İhtilali sonrası başlayan milliyetçilik akımlarının, birçok ülkede milli bayramlara da önem verilmesine neden olmasına rağmen, bizde “milli bayram” kavramı ancak II. Meşrutiyet sonrası İttihatçıların çabalarıyla gerçekleşmiştir. Yıkım dolu savaş yılları ve mütareke ve işgal dönemlerinde kutlanan bayramların ana amacı da birlik ve beraberliği sağlamak ve halka milli bir bilinç vermek idi. İlk olarak Meşrutiyetin ilan tarihi olan 10 Temmuz İd-i Milli (Milli bayram)olarak ilan edilmişti. Ancak belirtilmesi gerekli önemli bir bayram daha vardı ki o da 1916 ve 1917 yıllarında Mayıs ayı içinde ki genel olarak 3. Cuma günü kutlanan “Jimnastik” “İlkbahar Talebe Bayramı” ya da “İdman Bayramı” adıyla anılan bayramdı. 



BAYRAMIN MİMARI SELİM SIRRI TARCAN

İşte daha sonra 19 Mayıslarda kutlanacak olan Gençlik ve Spor bayramlarının temelini bu bayram oluşturur. Beden eğitimi öğretmeni Selim Sırrı (Tarcan) nın İsveç’te aldığı eğitim sonrasında ilk kez kendi okulunda gerçekleştirdiği ilk idman bayramının tarihi 1916’dır. Bu bayramları gelenekselleştirmek isteyen Selim Sırrı, 1917’de de bazı İstanbul okullarının da katılımıyla daha büyük bir İdman Bayramı gerçekleştirmişti. Bu bayramlarda önce bir marş eşliğinde geçit resmi yapıldıktan sonra da gençlerin jimnastik ve spor gösterileri ile de bayram sona ererdi. Selim Sırrı’nın bulduğu o marş ise, İstiklal Savaşı yıllarının da simgesi olacak bir İsveç ezgisi olan “Gençlik Marşı” idi.


ORTAK PAYDADA BİRLEŞMENİN ÖNEMİ

Yeni Türkiye’de de halkın milli birliği için bayramlara önem verilmiştir. Önce 23 Nisan ve 29 Ekim, sonra da 30 Ağustos milli bayramlar olarak Türkiye Cumhuriyeti’nin gurur ve sevinç günleri sayılarak kutlanmaya başlanmıştır. Yani yeni kurulan devlet, toplumu ortak payda da birleştirmenin ana unsuru olarak bu bayramları görmüştür.



MUSTAFA KEMAL'DEN ÖVGÜ

Devlet bu mantıkla, savaşlar nedeniyle 1917’den itibaren kutlanamayan bu idman bayramlarını, 1928 yılından itibaren Milli Eğitim Bakanı Mustafa Necati’nin döneminde Mayıs ayı içerisinde ülkenin her yerinde gürbüz çocuklardan oluşan gençlerle jimnastik gösterileriyle yeniden kutlamaya karar vermişti. Girişimde etkin olan kişi yine Selim Sırrı Bey idi. Bu dönemdeki ilk yapılan İdman Bayramı da 10 Mayıs 1928 tarihinde Ankara’daki okullardan 13 yaş üstü 600 öğrencinin katılımıyla gerçekleştirilmiş hatta Mustafa Kemal Paşa’nın da övgüsü ile karşılanmıştı. 

15 BİN SEYİRCİ İZLEDİ

1929’da 17 Mayıs’ta, 1930’da da 23 Mayıs’ta yapılan Jimnastik şenlikleri 1933 yılında da 19 Mayıs gününe denk gelmişti. Özellikle İstanbul Kadıköy’de 15 bin seyirci önünde gençler, jimnastik gösterileri yapmıştı. Gazeteler de bu bayrama çok daha farklı bakmaya başlamıştı. 



SAMSUNLULARIN KATKISI

Burada özellikle Samsunluların katkısından da bahsetmemiz gerekli. Zira Samsunlular, Mustafa Kemal’in Samsun’a çıkış tarihi olan 19 Mayıs gününü önemini kavradıkları için 1926’dan itibaren Samsun’da yerel anlamda “Gazi Günü” olarak kutlamaya başlamışlardı. Özellikle 1927 yılındaki 19 Mayıs “Gazi Günü”, Ticaret Vekili Rahmi Bey ve İş Bankası Müdürü Celal (Bayar) Bey’in de katılımıyla yapılmıştı.

1935'TE ATATÜRK SPOR BAYRAMI İLAN EDİLİYOR

Samsun halkının ısrarla Mustafa Kemal’in Samsun’a çıktığı 19 Mayıs’ı “Gazi Günü” olarak kutlaması ülke çapında da ses getirmişti. Ve daha önemlisi de Samsunlular bu günü bayram olarak kutlanmasını da sürekli dile getirmişlerdi. Nihayet 1935 yılında Beşiktaş, Fenerbahçe ve Galatasaray Spor kulüplerinin da katılmasıyla 24 Mayıs 1935’de İdman Bayramı “Atatürk Spor Bayramı” olarak yapılmaya başlandı ve günümüzdeki “Gençlik ve Spor” bayramına da öncü oldu.. 



ATATÜRK BAYRAMA SON KEZ KATILIR

1937 Jimnastik Şenliklerinde yayınlanan talimatname ile bundan sonra “ her yıl lise, orta ve öğretmen okullarının katılımıyla yapılan” bu şenliklerin “Atatürk’ün Milli Mücadele’nin başına geçmek üzere Anadolu’ya ayak bastığı 19 Mayıs günü” yapılacağı resmileştiriliyordu. Atatürk de 1938 tarihindeki 19 Mayıs’taki bayrama son kez katılmıştı. Yine o yıl da “19 Mayıs günü” “Gençlik ve Spor Bayramı” olarak resmileştirildi. Yıllardır Gençlik ve Spor Bayramı olarak kutlanan bu bayram, 1981 yılında da “Atatürk’ü Anma ve Gençlik ve Spor Bayramı” olarak adı, değiştirilerek devam etti. 

MUSTAFA KEMAL ATATÜRK'Ü GENÇLER İYİ ANLAMALI

Son olarak  Türkiye devletinin kurucusu olan ve bana göre ülkeyi yabancı devletlerden kurtarması ve yönetim hakkını bir tek kişiden alarak halka vermesi nedeniyle de “en milli” kişi olması gereken Mustafa Kemal Atatürk’ün korunması, saygı gösterilmesi ve gençler tarafından çok iyi anlaşılmasının şart olduğunu düşünüyorum. Sohbetlerde, mesleği bilimsel olarak tarihçi olmayan kişilerden tarih dinlemek yerine yapılmış bilimsel eserlerle Mustafa Kemal’in ne yaptığını ve neyi başardığını görmek isteyenlerin de sadece güneyimizdeki bizden ayrılan ama devrimleri yaşayamayan, Suriye, Irak ve diğer Arap devletlerine bakmalarını tavsiye ederim.

YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER